Antropoloji – Sayfa 13

Friedrich Engels – Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni (2019)

Friedrich Engels’in ‘Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni’, ilk kez 1884 yılında basılmıştı.

Kitap hem materyalist tarih yöntemini ustaca kullanması hem de insanlığın soy, aile, kabile ve devlete uzanan macerasını bilimsel yönleriyle irdeleyen ilk bilimsel eserlerden olmasıyla bugün tam bir klasik.

Engels çalışmasında, Amerikalı öncü antropolog Lewis H. Morgan’ın barbarlık ve uygarlık alanında yapmış olduğu araştırmalarından edindiği çığır acıcı veriler ile Karl Marx’ın bu konulardaki fikirlerini rehber ediniyor.

Öte yandan Marx’ın da, Morgan’ın çalışmalarından çıkardığı geniş bir eleştirel özeti de bulunuyor.

Engels, çalışmasında bu notlardan da yararlanarak bir nevi Marx’ın vasiyetini yerine getirmiş oluyor.

Künye: Friedrich Engels – Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni, çeviren: Mustafa Tüzel, İş Kültür Yayınları, antropoloji, 236 sayfa, 2019

Melda Yaman ve Özgür Öztürk – Metaların Kerameti (2019)

Melda Yaman ve Özgür Öztürk bu şahane çalışmalarında metaların kendinden menkul görünen kerametinin peşine düşüyor.

Marx’ın ‘Kapital’de geliştirdiği analizi temel izlek edinen yazarlar, bununla da yetinmeyerek metaya ve meta mübadelesine ilişkin, Marx’ı önceleyen Adam Smith ile David Ricardo gibi politik iktisatçıların analizlerine, daha da ileriye uzanarak antik felsefeye giderek politik iktisadın da öncülü kabul edilen Aristoteles’e kulak veriyor.

Yaman ve Öztürk, Marx’ın teorisini incelemeden önce antropolojiden Aristoteles’e, Aristoteles’ten politik iktisada çeşitli analizlerin genel hatlarıyla üstünden geçiyor.

Kitapta,

Metanın, meta mübadelesinin ve değerin arkaik kökenleri,
Marx’tan 2 bin 200 yıl önce meta mübadelesine ilk kez sistematik biçimde değinen Aristoteles’in katkıları,
Marx’ın teorisini hem ondan beslenerek hem de onu eleştirerek inşa ettiği politik iktisat, özellikle de Adam Smith ile David Ricardo’nun teorileri,
Marx’ın ‘Kapital’deki, metadan başlayıp değere ve soyut emeğe uzanan analizi,
Tarihte, antropolojide ve ilk toplumlarda meta,
Politik iktisatta meta ve değer,
Meta olarak para,
Metaların fetiş karakteri,
Ve meta olarak emek gücü gibi birçok ilgi çekici konu tartışılıyor.

Çalışmanın, metaya ve değere ilişkin yeni düşüncelere, yeni sorulara vesile olacağını, daha ileri analizlere kapı aralayacağını söylemeliyiz.

Öğretim üyeleri iken KHK ile üniversitelerindeki işlerinden atılan Melda Yaman ve Özgür Öztürk, bu süreçten sonra da üretmeye devam eden değerli hocalarımızdan.

Bunun güncel örneği olan elimizdeki kitapları da, Ankara Dayanışma Akademisi’nde verdikleri derslerin ürünü.

Künye: Melda Yaman ve Özgür Öztürk – Metaların Kerameti, İletişim Yayınları, iktisat, 230 sayfa, 2018

Claude Lévi-Strauss – Günümüzde Totemizm (2018)

Claude Lévi-Strauss’un ‘Günümüzde Totemizm’i ilk olarak 1962’de yayınlandı ve eser bugün, totemizm çalışmaları alanında tam bir klasik.

Lévi-Strauss, şöyle diyor:

“Totemizm histeriye benzer. Bazı olguların gelişigüzel yalıtılıp, bir hastalığın veya nesnel bir kurumun tanılayıcı işaretleri olarak gruplandırılabileceğinden kuşku duymaya bir kez ikna olunca, bu işaretlerin kendileri ya ortadan kaybolur ya da herhangi bir tektipleştirici yoruma direnç gösterecek şekilde ortaya çıkar.”

Lévi-Strauss burada, totemizmin ilkel kabilelerden günümüze uzanan seyrini kapsamlı bir şekilde ortaya koyuyor ve bunu yaparken, totemizmin bugün hangi kılıklar ve şekiller altında hayatına devam ettiğini ayrıntılı bir şekilde ortaya koyuyor.

Kitabın en önemli özgünlüklerinden bir diğeri ise, antropoloji ile evrim kuramının yetkin bir bireşimini sunması.

Lévi-Strauss, bu çalışmasıyla, evrimci yaklaşımdan yola çıkarak, antropolojide yeni bir yapısalcı paradigmanın oluşumuna öncülük etmişti.

Künye: Claude Lévi-Strauss – Günümüzde Totemizm, çeviren: Kasım Akbaş, Nora Kitap, antropoloji, 144 sayfa, 2018

Mary Douglas – Doğal Semboller (2018)

İnsan kültürü ve simgecilik hakkındaki yaptığı çalışmalarla tanınan İngiliz antropolog Mary Douglas’ın ‘Doğal Semboller’i, ilk olarak 1970’te yayınlanmıştı.

Şimdi Türkçeye kazandırılan kitap, ritüelin modern dünyadaki yerini çok zengin, disiplinler arası bir perspektifle irdeliyor.

Douglas’a göre, bilhassa yirminci yüzyılın ikinci yarısında toplumsal yapılarda ve bireysel tavırlarda ritüel hor görülse de, gerçek hayattaki işleyiş tam olarak öyle değildir.

Zira ritüel, farklı formlara bürünse de her zaman insan varoluşuna etki etmiştir.

Buna modern dünya da dâhildir.

Din sosyolojisi disiplininin henüz olgunlaşmadığı bir dönemde yazılan ve dolayısıyla bir antropoloji çalışması olmasının yanı sıra iyi bir din sosyolojisi eseri olarak da okunabilecek kitap, sembollerin, ritüellerin ne gibi toplumsal anlamlar taşıdığını ve kültürel seçimler ile beden sembolizmi arasındaki ilişkiyi irdelemesiyle dikkat çekiyor.

Douglas’ın çalışması, sosyal ritüel ve sembollerin içerikleri ve çeşitlilikleri üzerine düşünürken, toplum ile dini ve siyasi hareketler arasındaki ilişkiyi açıklığa kavuşturmasıyla da büyük öneme haiz.

Künye: Mary Douglas – Doğal Semboller: Kozmoloji Keşifleri, çeviren: Yavuz Alogan, İthaki Yayınları, antropoloji, 280 sayfa, 2018

Claude Lévi-Strauss – Montaigne’den Montaigne’e (2018)

Önde gelen antropologlardan Claude Lévi-Strauss, deneme türünün kurucusu Montaigne üzerine, yıllar önce iki önemli konferans vermişti.

Birbirinden 55 yıl gibi uzun bir arayla yapılmış bu iki konferans, hem Lévi-Strauss’un Montaigne hakkındaki ilgi çekici görüşlerini ortaya koyuyor hem de bizzat Lévi-Strauss’un mesleki gelişiminin ana duraklarını izlememize olanak veriyor.

Lévi-Strauss’un, yüzyıllar önce yaşamış Montaigne’i, başkasıyla karşılaşan insanın epik ve trajik suretlerinin evrensel bir örneği olarak incelemesi, bu konferansların en öne çıkan vurgusudur diyebiliriz.

Lévi-Strauss üzerine yaptığı çalışmalarla bilinen Emmanuel Désveaux’nun bu kitap için kaleme aldığı sunuş da, aralarında 400 yıl bulunan Lévi-Strauss ile Montaigne arasındaki tarihsel ve evrensel diyalogu daha görünür kılıyor.

Künye: Claude Lévi-Strauss – Montaigne’den Montaigne’e – Devrimci Bir Bilim: Etnografya, çeviren: Alev Er, Sel Yayıncılık, antropoloji, 90 sayfa, 2018

Gerard Delanty – Bir Kavramın Anatomisi (2015)

Batı’nın ütopik felsefesinin kökenlerinde topluluk kavramının gelişiminin postmodern kuram ve çokkültürlülük bağlamında bir incelemesi.

Batı siyaseti ve düşüncesinde topluluk üzerine görüşlerin dönüşümü ve topluluk kavramının klasik sosyoloji ve antropolojideki yeri konularında bir başucu kitabı.

Künye: Gerard Delanty – Bir Kavramın Anatomisi: Topluluk, çeviren: F. Bilge Atay, Everest Yayınları

Michael Fischer ve George Marcus – Kültürel Eleştiri Olarak Antropoloji (2018)

İlk baskısı 1986’da yapılmış bu önemli çalışma, geçmiş antropoloji çalışmalarının tarihsel bir eleştirisi ekseninde antropolojinin güncel durumunu netleştiriyor.

Bu analizi yaparken, kültürel antropolojiye başvuran, kitabın yazarları Michael Fischer ve George Marcus, antropoloji disiplininin geçmişte kaydettiği başarıları, karşı karşıya bulunduğu sorunları ve gelecekte nasıl bir yön alacağını tartışıyor.

Kitapta bu bağlamda,

İnsan bilimlerinde temsil krizi,
Etnografya ve yorumsal antropoloji,
Antropolojinin kültürel eleştiri olarak yurduna geri dönüşü,
Ve antropolojinin iki çağdaş kültürel eleştiri tekniği gibi dikkat çekici konular ele alınıyor.

Künye: Michael M. J. Fischer ve George E. Marcus – Kültürel Eleştiri Olarak Antropoloji: İnsan Bilimlerinde Deneysel Bir An, çeviren: Barış Cezar, Koç Üniversitesi Yayınları, antropoloji, 266 sayfa, 2018

Wade Davis – Yol Bilenler (2015)

Kadim bilgeliğin modern dünyadaki önemini araştıran bir antropologdan, dünyadaki yerel kültürlerin bilgeliğine bir methiye.

Amazon’da kayıp bir medeniyetin torunları olan Anakonda halkı, Pasifik’te yaşayan seyrüseferciler, Nepal’de kendini tefekküre adamış gerçek bir Bodhisattva, bu kitapta karşımıza çıkan ilginç duraklardan birkaçı.

Künye: Wade Davis – Yol Bilenler, çeviren: Akın Terzi, Kolektif Kitap

Robert H. Lavenda ve Emily A. Schultz – Kültürel Antropoloji (2018)

Alanın tanınan isimlerinden Robert Lavenda ve Emily Schultz imzalı bu nitelikli eser, sosyal bilimler, özellikle de antropoloji ve sosyoloji hakkında bir temel kaynak oluşuyla önemli.

Toplamda 12 bölümden ve bir ek bölümden oluşan bu kapsamlı çalışma,

Antropolojinin alt dalları,
Modernizm, postmodernizm ve sonrasında antropolojinin dönüşümü,
Ahlâk antropolojisi,
yüzyıl başlarında ırkçılık karşısında kültür,
Kültürün evrimi,
Kültür ve simgecilik,
Küresel dünyada kültür kavramının dönüşümü,
Anlam yaratma ve dil,
Dil, kültür ve toplum,
Dillerarası etkileşim ve değişim,
Anlam yaratma ve sanat,
Dünya görüşü ve din,
Sekülerizm, köktendincilik ve yeni dini akımlar,
Toplumsal örgütlenmenin boyutları,
Kast, sınıf, ırk ve etnik köken,
Cinsiyet, toplumsal cinsiyet ve cinsellik,
yüzyılda cinsiyet, toplumsal cinsiyet ve feminizm,
Siyasal antropoloji,
Sömürgeciliğin kültürel mirası,
Sömürgecilik sonrası dünyada sosyokültürel değişim,
Küresel kapitalist ekonomide rahatsızlık ve sağlık,
Ve bunun gibi pek çok konu irdeleniyor.

Kitabın sonunda verilen etnografya metinlerini yazmak ve okumak konusundaki ek bölüm ise, saha çalışması yapıp metin yazacak veya etnografi metinleri okuyacak kişiler için bir rehber niteliğinde.

Kitabın, Türkiye’deki antropoloji çalışmalarına özgün bir katkı sunacağını söylemeliyiz.

Künye: Robert H. Lavenda ve Emily A. Schultz – Kültürel Antropoloji: Temel Kavramlar, çeviren: Dilek İşler ve Onur Hayırlı, Doğu Batı Yayınları, antropoloji, 364 sayfa, 2018

Daniel G. Bates ve Amal Rassam – Ortadoğu Halkları ve Kültürleri (2018)

Yanı başımızda kadim bir coğrafya olan Ortadoğu hakkında neler biliyoruz?

Ülkenin Suriyeli göçmen ve sığınmacılarla imtihanına bakıldığında, neredeyse hiçbir şey!

Daniel Bates ve Amal Rassam imzalı bu nitelikli sosyal-antropolojik çalışma, Ortadoğu halkları ve kültürleri hakkında bir başucu kitabı olmaya aday.

Yazarlar Ortadoğu’yu din, kimlik, İslam kültürü, toplum düzeni, topluluk kimlikleri, etnik gruplar, tarım, değişen köy yaşamı, kent hayatı, kadınların toplumdaki yeri ve iktidarın yereldeki örgütlenme biçimleri gibi zengin perspektiflerden irdeliyor.

Ortadoğu’nun bugün içinde bulunduğu belli başlı sorunların da ele alındığı çalışmayı, bölge hakkında aydınlanmak isteyenlerin muhakkak okuması gerekiyor.

Künye: Daniel G. Bates ve Amal Rassam – Ortadoğu Halkları ve Kültürleri, çeviren: M. Barış Gümüşbaş, Dipnot Yayınları, sosyoloji, 392 sayfa, 2018