Batı’nın dini gelenekleriyle bilim arasındaki uzun çatışmanın serencamı. Alanında uzman pek çok ismin katkıda bulunduğu kitap, Hıristiyanlığın ilk zamanlarından 20. yüzyılın sonuna, bilim ve din ilişkisini, bilimin entelektüel kaynakları ve felsefi arka planını, belirli dini geleneklerin gelişimini farklı yönleriyle sorguluyor.
‘Dinler Atlası’, inançlara, ibadetlere ve bunların yaşandığı ülkelere yer veren bir rehber. Bir coğrafyacı olan Dumortier’nin bu çalışması, dinlerin dünyada hangi bölgelere yerleşmiş olduğunu, coğrafyanın “bir araya getirme”, “sayısal değerlendirme”, “grafikler” ve “haritalar” gibi tekniklerine başvurarak göstermeye çalışıyor. Atlasın, elliden fazla grafik ve harita içermesiyle de, bu yerleşimi ve dağılımı iyi verdiğini söyleyebiliriz. Kaliteli baskısıyla da dikkat çeken çalışma, günümüz dünyasındaki din olgusunun, dünya genelinden, bölgesel ve yerel ölçeğe uzanan seyrini, kültürel alanların veya ülkelerin haritaları, şehir planları ve grafikleri eşliğinde izliyor.
Henri Pena-Ruiz’in ‘Laiklik Nedir?’i, “Ortak çıkarların paylaşımından vazgeçmeden ‘farklılıkları’ nasıl yaşamak gereklidir?” sorusuyla başlıyor. Yazar, sorunun verili laiklik anlayışının tartışmaya açılmasıyla giderilebileceğini savunuyor. Pena-Ruiz, kitabının birinci bölümünde, laikliğin temel ilkesini, onun hukuksal tanımını ve felsefe açısından dayandığı gerçekleri açıklamaya çalışıyor. Yazar buradan hareketle, tanımın günümüzde karşılaştığı sıkıntıların nasıl üstesinden gelinebileceğine kafa yoruyor. Paris Siyasal Bilgiler Enstitüsü’nde Felsefe Doçenti olan yazarın, ‘Laikliğin Felsefesi’ isimli bir kitabının bulunduğunu da belirtelim.
Simon Critchley ‘İmansızların İmanı’nda, siyaset ile dinin tehlikeli biçimde iç içe geçtiği dört tarihsel ve felsefi soruşturma sunuyor.
Yazar kitabına, modern çağda siyaset ile din arasındaki ilişkiye içeriden bakmaya örnek teşkil etmesi açısından Rousseau’yu tartışarak başlıyor, devamında da siyasi inancın kurgularını irdeliyor.
Kitap bu bağlamda, günümüzde siyasi teolojiye ilgi gösterilmesinin nedenlerini, iman ve sapkınlık meselesi konularına odaklanıyor.
Yazar ayrıca, Slavoj Žižek’le tartışmasından yola çıkarak Walter Benjamin ve Emanuel Levinas gibi düşünürlerin fikirleri ekseninde şiddet sorununu ve şiddetsizliğin sınırlarını da irdeliyor.
Din, dinsel kurumlar, dinsel hareketler, dinsel düşünceler ve maalesef dinsel yobazlık, modern dünyada etkin birer güç olarak varlığını sürdürüyor. Paul Noah Siegel eldeki nitelikli çalışmasında, Marksizmin din analizini referans alarak Musevilik, Hıristiyanlık, İslam, Budizm ve Hinduizm gibi dünya çapında yaygın olan dinleri inceliyor. Dinin geçmişteki kökenlerini, büyüme ve gelişimini, serpildiği toplumsal atmosferi irdeleyen Siegel, aynı zamanda Marksizmin din eleştirisi, Aydınlanma dönemi Fransız materyalistlerinin dine bakışı, Rusya ve Çin’deki sosyalist kurumların dine yaklaşımı konularında okurlarını aydınlatıyor.
N. A. Smirnov bu çalışmasında, Rusya’da Ekim Devrimi’nden önce ve sonra yapılmış İslam tarihi alanındaki incelemeleri araştırıyor. Yazar, kitabının ilk bölümünde, Ekim Devrimi’ne kadar olan dönemi ele alan yazılı Rus İslam araştırmaları kaynaklarına, ikinci bölümünde de, İslam dini üzerine, Sovyet döneminde yapılmış bilimsel çalışmalara yer veriyor. Kitapta, feodal dönemin Rus yazılı kaynaklarında İslamiyet, kapitalizm döneminde İslam öğretisi, Sovyetler Birliği’nin dine karşı tutumu ve Müslüman Asya halklarına yaklaşımı, Karl Marx, Friedrich Engels, Lenin ve Stalin’in İslama bakışları gibi dikkat çekici konular yer alıyor.
Arif Tekin ‘İslam’da İçki’de, Kur’an’da ve diğer İslami kaynaklarda içki konusunun nasıl işlendiğini irdeliyor; Hz. Muhammed ve çalışma arkadaşlarının içki-şarap alıp almadıklarının yanıtını araştırıyor. Kitapta, İslamiyet öncesi dönemlerde Arap yarımadasında içki kültürü; Kur’an’da içki-şarap ayetlerinden ne gibi sonuçlar çıkarılabileceği; hadislerde içki ve şarabın neleri kapsadığı; İslam’da içki cezası; Hz. Muhammed’in hastaların içki içmeleriyle ilgili hadisi; Hz. Muhammed’in Kâbe’de, tavaf esnasında ne içtiği; İslam literatüründe nebizin ne anlama geldiği ve Halife Ömer ile Muaviye dönemlerinde içki konuları araştırılıyor.
Erdal Gezik elimizdeki çalışmasında, Kürt Alevilerinin tarihine yöntem ve içerik olarak önemli bir katkıda bulunuyor. Alevi-Kürt araştırmalarını geniş bir çerçeveden yorumlayarak kitabına başlayan Gezik, devamında da, Şeyh Said isyanı gölgesinde yol alan Alevi-Sünni ilişkilerini, Dersim Katliamı’nın kolektif hafıza ve tarih yazımı üzerindeki etkisini, Dersimli seyitleri ve onların aşiretçi taliplerini, Alevi Kürtler’in iktidarla ilişkilerindeki farklılıkları ve etnik farklılıkların Alevi Kürtlerin dünyasına sirayet ediş biçimlerini analiz ediyor. Kitabın ek bölümünde de, bölgedeki aşiretlerin bir listesi veriliyor.
M. Numan Malkoç elimizdeki kitabında, 16. yüzyılda Avrupa’da doğan Reform hareketleri sonrasında ortaya çıkmış Protestanlığın Türkiye’deki durumunu tarihsel bir perspektifle inceliyor. Malkoç çalışmasına, Protestan reformunun ortaya çıkması ve gelişimi, Protestan ilahiyatı, Protestanlığın günümüzdeki durumu ve başlıca yeni Protestan akımları ele alarak başlıyor. Kitabın devamında da, Protestanlığın Türkiye’de ortaya çıkışı, gelişimi ve oluşturduğu kurumlar, Protestanlığın Cumhuriyet döneminden bugüne durumu inceleniyor ve günümüzde bulunan Protestan kiliseleri teoloji, mezhep ve akımları dikkate alınarak sınıflandırılıyor.
Ateizm.org sitesinin yöneticisi Aydın Türk elimizdeki kitabında, ateizm konusunu bilimsel ve felsefi yönleriyle ele alıyor. Ateistlere sıkça sorulan sorular ve cevaplarıyla kitabına başlayan Türk, devamında da, Kuran ve İslam’ın ilahi mi, yoksa insan yapısı mı olduğunu, Tanrı fikrinin neden ve nasıl reddedileceğini, evrim ve yaratılışçılığı ve evrenin kökenini tartışıyor; ayrıca, Türkiye’de ateist içerikli yayınlara uygulanan sansürden örnekler sunuyor. Dinsel inancın kökeninin akıl, mantık ve bilim olmadığını söyleyen Türk, kitabıyla, Türkiye’de önyargıyla yaklaşılan ateizmi eksiksiz bir biçimde tanıtmayı amaçlıyor.
Dipnotski 