Bir avukatın 12 Eylül notları. Milli Eğitim Bakanlığı’nda çalışırken darbeden sonra görevden alınan Hasan Ürel, Ankara’da serbest avukatlık yapmaya başlamış.
Askeri mahkemelerde görülen pek çok davada savunma görevi yapmış ve bu esnada hem trajik hem gülünç hem de pes dedirten pek çok olaya tanık olmuş Ürel, bir hukukçu gözüyle 12 Eylül’ün bir panoramasını çiziyor.
Altı sıkıyönetim komutanlığı tarafından yayımlanmış, yüzlerce bildiri.
Anayasa profesörü Üskül’ün, bunların hukuksal çerçevede bir değerlendirmesi eşliğinde.
Yakın tarihten bir dönemin yasaklar, aydınlara yönelik baskılar ve hukuksuz yargılamalar, kuşkusuz günümüz Türkiye’si için de çok şey söylüyor.
Ergenekon örgütünün lider kadrosunda bulunduğu zannıyla tutuklu bulunan Perinçek’in, ‘Anayasa ve Partiler Rejimi’ isimli bu çalışması, Türkiye’deki partiler rejimini ve hâlâ güncel bir sorun olan partilerin yasaklanmasını, kapatılmasını inceliyor.
Perinçek çalışmasında, liberal demokrasiden partiler demokrasisine geçişi; Osmanlı İmparatorluğu’nda, tek partili ve çok partili Cumhuriyet dönemlerinde; 27 Mayıs 1960, 12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980 darbeleri sonrasında, partilerin gelişimini ve hukuki rejimlerini, partilerdeki oligarşik eğilimleri, parti içi demokrasiyi, siyasal partilerin yasaklanmasını ve parti yöneticilerinin cezai sorumluluğu gibi konuları inceliyor.
Ekolojik yıkımı telafi etmek için, özel mülkiyetin tümüyle aşıldığı yepyeni bir hukuk sistemi inşa etmemiz mi gerekiyor?
Fizikçi Fritjof Capra ile hukukçu Ugo Mattei, modernist yaklaşımın doğaya ve insana mekanikçi bir gözle yaklaştığını, şimdiye kadarki bütün tasarılarını böyle inşa ettiğini ve doğaya saygılı bir ilkeler bütününün, ancak bu mekanikçi görüşün aşılmasıyla mümkün olabileceğini düşünüyor.
Yazarlar,
Kitap, okurunu, toplumun gücünü artıracak, aynı zamanda devletler ile şirketlerin bugünkü sınır tanımaz güçlerini kısıtlayacak, ekolojik ilkeler ışığında yeniden oluşturulmuş bir düzen üzerine düşünmeye davet ediyor.
Anayasa hukukçusu Profesör İbrahim Kaboğlu, son dönemdeki KHK’lardan biriyle üniversitedeki görevinden atıldı.
Türkiye’nin anayasa çalışmaları denince ilk akla gelen isimlerden olan Kaboğlu elimizdeki önemli çalışmasında da, OHAL altında, KHK’ların gölgesinde 16 Nisan’da, sonuçlarına dair önemli şüphelerin bulunduğu bir referanduma götürülen yeni anayasayı tartışıyor.
Yazar,
Çalışma, yeni anayasanın beraberinde neler getirdiğini tüm açıklığıyla görmek için iyi bir fırsat.
Çevre etiği, kentbilim ve kentleşme politikaları gibi alanlarda sayısız çalışmaya imza atmış Ruşen Keleş ve Ayşegül Mengü’den, kent hukuku için bir kılavuz.
Çalışma, kent hukukunu, farklı insanların bir arada yaşadığı bir mekân olarak kenti kapsayan kurallar bütünü olarak tanımlayıp tartışıyor.
Yaşam kalitesi yüksek kentsel mekânlar yaratmak, çevre değerlerini korumak ve bireysel yarardan ziyade kamu yararını gözetmenin kent hukukunun ana konuları olduğunu belirten yazarlar, kent yönetimlerinin daha katılımcı ve hesap verebilir olmaları için yasama, yürütme ve yargı erklerine düşen görevleri de kapsamlı bir şekilde ele alıyor.
Kitap, daha yaşanabilir ve doğaya daha az zarar veren bir kent yaratmak için sağlam yasal düzenlemelerin neden vazgeçilmez olduğunu, fakat bundan da önce, yaşadıkları kent üzerinde söz hakkı sahibi olmak için yurttaşların neden edilgen değil de etkin birer yurttaş olmaları gerektiğini gözler önüne sermesiyle değerli ve önemli.
Elimizdeki kapsamlı çalışma, uluslararası insan hakları hukukuna dair ayrıntılı bir analizle, Türkiye’nin askerlik hizmetinin vicdani reddi konusundaki durumunu saptıyor.
Yazar, Türkiye’nin hangi noktalarda yükümlülüklerinin gerisinde kaldığını ve bu bağlamda iç hukukunda yapması gereken değişiklikleri ortaya koyuyor.
Osmanlı’dan bugüne, Türkiye’de azınlıklar ve farklılıkların yönetimi nasıl dönüştü?
Bu nitelikli çalışmanın yazarı Derya Bayır, Türkiye’de hukukun farklı etnik, dini ve dilsel azınlıklar aleyhine nasıl kullanıldığını ve bunun da esas olarak devletin kurucu felsefesi olan Türk milliyetçiliğinden kaynaklandığını gözler önüne seriyor.
Osmanlı İmparatorluğu’nda farklılıkların yönetimini analiz ederek açılan kitap,
Ve bunun gibi önemli konuları irdeliyor.
Çalışma, yüksek yargı kararlarıyla kaim kılınan ve meşrulaştırılan milliyetçiliğin hem ülke vatandaşları hem de azınlıkları nasıl baskı altına aldığına daha yakından bakmak için şahane bir fırsat.
Türkiye’de cumhuriyetin anayasal anlamı nedir?
Bu sorunun yanıtını arayan Dinçer Demirkent, Türkiye’nin anayasal düzeninin, iki karşıt kuruluşa dayanan, iki karşıt cumhuriyet ve bu bağlamda seyreden mücadelelerle biçimlendiğini belirtiyor.
Bu mücadelenin kurucu meclislere yansıdığını söyleyen Demirken, 1921 Anayasası’nın yerellik, 1924 Anayasası’nın da merkeziyetçilik vurgusuyla öne çıktığını ve bu durumun egemenliğin kullanılması açısından cumhuriyetin iki farklı ve karşıt kuruluşundan birini tercih etmek anlamına geldiğini savunuyor.
Kitap bu bağlamda, şu soruların yanıtını arıyor:
Bu sorulara doyurucu yanıtlar veren çalışma, Türkiye’deki anayasa tartışmaları açısından önemli bir kaynak.
Âkif Aydın’ın elimizdeki çalışması, kendisinin Osmanlı hukuk tarihi konusunda yazdığı makalelerden oluşuyor.
Aydın makalelerinde,
Künye: M. Âkif Aydın – Osmanlı Devleti’nde Hukuk ve Adalet, Klasik Yayınları, inceleme, 365 sayfa
Dipnotski 