Kategori: Tarih

Halil İnalcık – Devlet-i Aliyye 1 (2009)

‘Devlet-i Aliyye’, Halil İnalcık’ın ‘Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar’ isimli eserinin ilk cildi.

İnalcık bu ciltte, Osmanlı Devleti’nin bir beylikten Orta-Doğu ve Balkanlar’ı hükmü altına alan güçlü ve köklü bir imparatorluk haline gelişini inceliyor.

Yazar, “Klasik Dönem” olarak tanımladığı 1302-1606 yılları arasındaki dönemi siyasi tarih çerçevesinde ele alıyor.

İnalcık’ın bu anlatımda, siyasi tarihin toplumsal-ekonomik alt yapısına da başvurması, yani nüfus hareketleri, göçler, kitlelerin temel ihtiyaçları, tarım ve ticaretin bu ihtiyaçları karşılama şekilleri ve şehirleşme gibi konularda yaptığı derinlikli analizler, çalışmaya bir başvuru kaynağı niteliği kazandırıyor.

  • Künye: Halil İnalcık – Devlet-i Aliyye 1, İş Kültür Yayınları, tarih, 377 sayfa

William L. Cleveland – Bir Arap Milliyetçisi Yaratmak (2018)

Satı Bey, Osmanlı İmparatorluğu’nun en parlak pedagoglarından biriydi ve Osmanlı’nın din ve ırk esaslarına göre yönetilmemesi gerektiğini savunurdu.

Fakat Satı Bey, 1919 yılında İstanbul’u terk edip Suriye’ye gitme kararı alır.

Bundan sonrası, Satı Bey’in, Arap milliyetçiliğinin öncü teorisyenlerinden Satı el-Husri’ye dönüşme sürecidir.

Peki, ne oldu da Osmanlıcılık siyasetinin bu önde gelen savunucusu böylesi radikal bir şekilde dönüştü?

İşte William Cleveland’ın bu güzel çalışması, söz konusu dönüşümün nitelikli bir fotoğrafını çekmesiyle dikkat çekiyor.

Yazar, Satı Bey’in Osmanlıcılık siyasetinden vazgeçmesinin arkasındaki dinamikleri, ardından din, mezhep, bölgecilik farklı üzerinden yükselmeyen laik bir Arap milliyetçiliğinin imkânları üzerine düşünmesinin altındaki etkenleri açıklığa kavuşturuyor.

Kitap, Satı Bey’in hikâyesinin ardındaki ayrıntıları aydınlatmakla kalmıyor, aynı zamanda okurunu, yaşadığımız coğrafyanın kendine has yönleri üzerine düşünmeye davet ediyor.

  • Künye: William L. Cleveland – Bir Arap Milliyetçisi Yaratmak: Osmanlıcılıktan Arap Milliyetçiliğine Satı el-Husri, çeviren: Burak Demiryakan, Edebi Şeyler Yayınları, siyaset, 248 sayfa, 2018

Zeynep Çelik – Değişen İstanbul (2015)

1838-1908 arasındaki yetmiş yıllık dönemde Osmanlı başkenti İstanbul’un dokusundaki dönüşümlerin incelikli bir analizi.

Zeynep Çelik, kapsamlı incelemesinde, İstanbul’un bugün de süren fiziksel ve sosyal evriminin tohumlarını atan bu süreçteki Batılılaşma sürecinin temelini çevreleyen olayları ve fikirleri açıklığa kavuşturmakta.

  • Künye: Zeynep Çelik – 19. Yüzyılda Osmanlı Başkenti Değişen İstanbul, çeviren: Selim Deringil, İş Kültür Yayınları

Emrah Safa Gürkan – Sultanın Korsanları (2018)

Emrah Safa Gürkan, geçen sene yayımlanan ‘Sultanın Casusları’nda, Osmanlı, Habsburg ve Venedik istihbarat faaliyetlerinin kapsamlı bir karşılaştırmasını yapmış ve tüccar, korsan, asker ve denizcilerin ilginç hayat hikâyeleriyle bunların istihbari faaliyetlerinin detaylarını sunmuştu.

Gürkan, şimdi harika bir çalışmayla daha karşımızda.

Yazar, bizi Osmanlı deniz tarihinde keyifli bir yolculuğa çıkararak Osmanlı korsanlarının gizemli dünyasına davet ediyor.

Kitapta,

  • Osmanlı korsanlarının etnik aidiyetleri,
  • Hıristiyan denizcilerin Müslüman dünyasına ne kadar adapte oldukları,
  • Gemilerde korsanların yiyip içme alışkanlıkları, doğal ihtiyaçlarını karşılama biçimleri,
  • Denizcilerin denizcilikle ilgili ibadet ve ritüelleri,
  • Hastalıkla mücadele yöntemleri,
  • Hijyen ve disiplin sağlama yöntemleri,
  • Korsan akınlarındaki askerî taktikler,
  • Korsan akınlarına uygun gemi tipleri,
  • Topoğrafik faktörlerin hangi limanları korsanlığa mahkûm ettiği,
  • Elde edilen ganimetin korsan limanlarına katkısı ve Avrupa ekonomisine zararının boyutları,
  • Ganimetlerin paylaşım kuralları,
  • İnsanları korsanlığa iten sosyo-ekonomik etkenler,
  • Ve korsanların uluslararası hukuktaki yeri gibi pek çok önemli konu ele alınıyor.

Gürkan’ın Osmanlıca, Fransızca, İtalyanca, İspanyolca, İngilizce, Portekizce, Katalanca, Latince ve Almanca kaynaklarına dayalı çalışması bununla sınırlı kalmıyor.

Firar etmek için binbir yolu deneyen Cervantes gibi esirler, aynı gemide yoldaşlık yapan ve beraber yiyip içen Hıristiyan ve Müslümanlar, Yeniçerilere fark ettirmeden korsan gemisini bir Hıristiyan limanına yanaştırıp özgürlüğüne kavuşan esir denizciler ve Hıristiyan dünyasında bıraktığı ailesini ziyaret eden gaziler gibi pek çok ilginç, aydınlatıcı ve keyifli konuyu da bizimle paylaşıyor.

  • Künye: Emrah Safa Gürkan – Sultanın Korsanları: Osmanlı Akdenizi’nde Gazâ, Yağma ve Esaret (1500-1700), Kronik Kitap, tarih, 592 sayfa, 2018

Rıdvan Akın – Gazi’den Günümüze Cumhurbaşkanlığı (2009)

Rıdvan Akın ‘Gazi’den Günümüze Cumhurbaşkanlığı’nda, Türkiye siyasal tarihinde Cumhurbaşkanlığının yerini saptıyor.

Bu konuyu, 1923-2007 zaman aralığında inceleyen Akın, Cumhurbaşkanlığının Türkiye’de sistemin kilit makamı olduğunu, hiçbir cumhurbaşkanının tören adamı kimliğiyle yetinmediğini ve baştan beri Çankaya ile diğer siyasal aktörler arasında oldukça sıkı ilişkiler kurulduğunu söylüyor.

Akın, tek parti döneminden günümüze, yaşanan siyasal gelişmelerin Cumhurbaşkanlığı’ndaki izdüşümlerini; birçok ayrıntının hem cumhurbaşkanının seçilme sürecini hem de sonrasındaki ilişkileri nasıl etkilediğini kapsamlı bir şekilde araştırıyor.

  • Künye: Rıdvan Akın – Gazi’den Günümüze Cumhurbaşkanlığı, İş Kültür Yayınları, inceleme, 296 sayfa

Ekin Kadir Selçuk – “Mücadeleciler” (2018)

Mücadele Birliği, diğer adıyla Yeniden Millî Mücadele Hareketi, 1960’ların başlarında tohumları atılan, on yılın sonlarına doğru kurumsallaşan ve 1970’ler boyunca da etkili olmayı sürdüren milliyetçi-muhafazakâr bir kadro hareketiydi.

İşte Ekin Kadir Selçuk’un bu kitabı da, sağcı Mücadele Birliği’nin tarihi, örgüt yapısı ve ideolojisi hakkında kapsamlı bir inceleme.

Kitabın en önemli katkılarından biri, Mücadele Birliği’ni incelerken, 1950’lerden itibaren olgunlaşmaya başlayan milliyetçi-muhafazakâr fikir dünyasının ve siyasi ikliminin iyi bir fotoğrafını çekmesi.

Mücadele Birliği, bir yönüyle bugünkü siyasete yön vermesiyle de dikkate değer.

Zira 2000-2010’lu yıllarda Türkiye’yi yönetenler 1960’lar ve 1970’ler boyunca siyasal sosyalleşmelerini örgüt etrafında yürüttü.

Örneğin Türkiye siyasetinde bugün halen etkili olan isimlerin bir kısmı bizzat Mücadele Birliği içinde yetişti.

Cemil Çiçek, Melih Gökçek, Hüseyin Gülerce, Ahmet Taşgetiren, Taha Akyol ve Ömer Ziya Belviranlı gibi isimler bu hareketin içinden çıktı.

  • Künye: Ekin Kadir Selçuk – “Mücadeleciler”: Mücadele Birliği (1964-1980), İletişim Yayınları, tarih, 264 sayfa, 2018

Kolektif – Küreselleşme, Avrupalılaşma ve Türkiye’de Vatandaşlık (2009)

‘Küreselleşme, Avrupalılaşma ve Türkiye’de Vatandaşlık’, Türk cumhuriyetçi vatandaşlık modelinin farklı boyutlarını araştırıyor; Türkiye siyasetinin toplumsal, siyasal ve ekonomik açıdan belirleyici faktörlerini analiz ediyor.

Çalışma, Türk modernitesi ve demokrasisini geniş kapsamda açıklamasıyla önemli.

Kitabın ilk bölümünde vatandaşlık ve modernite konuları teorik ve tarihi bağlamı içinde değerlendiriliyor.

İkinci bölüm, vatandaşlık, devlet ve demokrasi ilişkisini; üçüncü bölüm, Türk vatandaşlığı konusundaki verili zorlukları inceliyor.

Son bölüm ise kimlik talepleri ve tanınma siyasetlerini ele alıyor.

  • Künye: Kolektif – Küreselleşme, Avrupalılaşma ve Türkiye’de Vatandaşlık, derleyen: E. Fuat Keyman ve Ahmet İçduygu, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, siyaset, 394 sayfa

Tûbâ Işınsu Durmuş – Tutsan Elini Ben Fakîrin (2009)

Tûbâ Işınsu Durmuş ‘Tutsan Elini Ben Fakîrin’ adlı bu özgün çalışmasında, Osmanlı edebiyatında hamilik geleneğini inceliyor.

Osmanlı sanatının edebiyat boyutunu, 2. Selim dönemi sonuna kadar, sanat-devlet ilişkisi açısından inceleyen Durmuş, edebi, sosyal ve politik tarih perspektiflerini göz önünde bulundurarak, Osmanlı edebiyatı bağlamında hamilik sisteminin nasıl işlediğini ve sanatçıların bu sistem içerisinde eserlerini nasıl ürettiklerini irdeliyor.

Durmuş’un ayrıca, konunun daha iyi anlaşılabilmesi ve karşılaştırma yapılabilmesi açısından, Doğu ve Batı edebiyatlarındaki benzer hamilik sistemlerini de ele alması, çalışmayı nitelikli kılan başlıca unsurlardan.

  • Künye: Tûbâ Işınsu Durmuş – Tutsan Elini Ben Fakîrin: Osmanlı Edebiyatında Hamilik Geleneği, Doğan Kitap, inceleme, 115 sayfa

Bülent Ecevit – Mithat Paşa ve Türk Ekonomisinin Tarihsel Süreci (2009)

Bülent Ecevit’in kaleme aldığı ‘Mithat Paşa ve Türk Ekonomisinin Tarihsel Süreci’, 19. yüzyılda Osmanlı toplumundaki yenilikçi hareketlere öncülük eden önde gelen bir aktörü ve onun çalışmalarını, dönemin siyasi ve ekonomik bağlamı ekseninde irdeliyor.

Ecevit, Mithat Paşa’nın, Türkiye toplumunda ekonomik yapı değişikliğini ve demokratikleşme sürecini başlatanlardan biri olduğunu ve kendisinin Osmanlı yenilikçileri arasında ekonomiye ve halk örgütlenmesine gereken önemi veren tek devlet adamı olduğunu söylüyor.

Ecevit, ilk kez 1988 yılında yayımlanan bu incelemesinde, Türkiye tarihinin dikkat çeken yenilikçi aktörlerinden Mithat Paşa’yı ve çalışmalarını kapsamlı bir biçimde inceliyor.

  • Künye: Bülent Ecevit – Mithat Paşa ve Türk Ekonomisinin Tarihsel Süreci, İş Kültür Yayınları, inceleme, 138 sayfa

Adil Baktıaya – Osmanlı Suriyesi’nde Arapçılığın Doğuşu (2009)

Adil Baktıaya ‘Osmanlı Suriyesi’nde Arapçılığın Doğuşu’nda, Suriye’de 19. yüzyıl ortalarında yaşanan ve genellikle “Nahda” kavramıyla tanımlanan edebi ve kültürel uyanışı ortaya çıkaran sosyoekonomik etkenleri ortaya koymayı amaçlıyor.

Kitabın ilk bölümü, 19. yüzyılda Suriye’de Batı nüfusunun artışını ve 19. yüzyılın teknolojik gelişmelerinin Suriye’deki etkilerini ele alıyor.

İkinci bölüm, Suriyelilerin siyasî yönelişlerini belirleyen tarihsel dönüm noktalarına odaklanıyor.

Baktıaya, çalışmasının son bölümünde ise, basım, yayın, dil, edebiyat gibi alanlarda yaşanan gelişmeleri ele alıyor, ardından Nahda içinde beliren siyasi eğilimleri ortaya koyuyor.

  • Künye: Adil Baktıaya – Osmanlı Suriyesi’nde Arapçılığın Doğuşu: Sosyo-Ekonomik Değişim ve Siyasi Düşünce, Bengi Yayınları, tarih, 432 sayfa