Kategori: Bilim

Çağrı Mert Bakırcı – Evrim Kuramı ve Mekanizmaları (2014)

Çağrı Mert Bakırcı’nın yayımlandıktan kısa bir süre sonra ikinci baskıya ulaşan bu çalışması, Türkiye’de evrim kuramını popüler bilim yaklaşımıyla ele alıyor.

Kitap, Darwin’in ilk olarak 1859 yılında basılan ‘Türlerin Kökeni’nde işlediği ve bilimde devrim niteliğinde sonuçlara yol açan evrim kuramını ve kuramın temel mekanizmalarını kapsamlı bir biçimde ele alıyor.

Çalışmasında, bilimde hipotez-teori-kanun üçlemesini açıklığa kavuşturan Bakırcı, gezegenimizde gördüğümüz muazzam canlı çeşitliliğini yaratan genetik mekanizmaları, Darwin’in evrim kuramını geliştirirken izlediği adımları ve Doğal Seçilim Yasası’nı nasıl keşfettiğini anlatıyor.

  • Künye: Çağrı Mert Bakırcı – Evrim Kuramı ve Mekanizmaları, Evrensel Yayınları, bilim, 295 sayfa

Gediz Akdeniz – 7 Hariç (2008)

Gediz Akdeniz’in ‘7 Hariç’i, yazarın fizik ve yaşamla iç içe geçen denemelerinden oluşuyor.

Bazen anılardan bazen bilimin kendinden yola çıkan bu denemeler, okuru, geçmiş, şimdi, bilim, olan ve olması muhtemel olan ile hesaplaşmaya, karşıt kavramların ortak noktalarını bulmaya çağırıyor.

“Bu denemeler, geçmişinde kırgınlıklar ve kaygılar olan bir fizikçinin ötekini arama çabalarıdır. Düzensiz duyarlı insan davranışlarını gözleyerek ve onların yaşadıkları yerlerde dolaşarak beslediği karmaşıklık paradigması ile dönüşümleri aramaktır, ” diyen Akdeniz’in denemeleri, kişisel dünyasını yansıtmalarının yanı sıra, modernitenin bir kritiği olarak da dikkat çekiyor.

  • Künye: Gediz Akdeniz – 7 Hariç, Everest Yayınları, deneme, 183 sayfa

Çiğdem Can – Kolay, Kısa, Keyifli Bilim (2008)

Çiğdem Can’ın ‘Kolay, Kısa, Keyifli Bilim’ isimli bu çalışması, bilim tarihinde önemli icatlara ve buluşlara imza atmış aktörleri, oldukça basit bir dil ve eğlenceli bir üslupla anlatıyor.

Kitap bu yönüyle, hem tekdüze anlatımlardan sıkılmış çocuklar hem de yetişkinler için keyifli bir okuma vaat etmekte.

Can’ın “bilimsel bilgileri şakalaştırmadan, şakalanabilecek kısımlarını da bilimselleştirmeden” şeklinde tanımladığı çalışması, bilim adamlarını, yaşadıkları dönemi baz alarak, kronolojik bir sıralamayla veriyor.

Kitap, bu bilim insanlarının başarılarını anlatırken, bir taraftan da bilim tarihinin serüvenini de özetlemesiyle ilgi çekiyor.

  • Künye: Çiğdem Can – Kolay, Kısa, Keyifli Bilim, Carpe Diem Yayınları, bilim, 188 sayfa

Bryan Sykes – Adem’in Laneti: Erkeklerin Olmadığı Bir Gelecek (2017)

İnsanlığın başında, erkek diye bir bela var.

Şiddet, saldırganlık, açgözlülük… Ne ararsan, onda.

Genetik bilimi alanında çalışmalar yapan Bryan Sykes de bu kitabında, erkeğin olmadığı, daha doğrusu bildiğimiz anlamda erkeklikle çerçevelenmiş cinsiyetlerin olmadığı bir dünya üzerine kafa yoruyor.

Genetik bilimindeki güncel araştırmalar ve evrim kuramından yola çıkan Sykes, aşağıdaki ilgi çekici sorulara yanıt arıyor:

  • Kadınlık genleri erkeklik genlerinin soyunu kurutabilir mi?
  • Kadınlık genlerinin baskın oluşu insanlık için nasıl bir gelecek anlamına geliyor?
  • Erkekteki saldırganlığın genetik nedenleri var mı?
  • Eşcinsellik geni olabilir mi?
  • Cinsel yönelim tam olarak ne zaman belirlenir?
  • Balıklardan cinsellik konusunda öğreneceğimiz neler var?

Künye: Bryan Sykes – Adem’in Laneti: Erkeklerin Olmadığı Bir Gelecek, çeviren: Aylin Onacak, Koç Üniversitesi Yayınları, bilim, 246 sayfa

Ian Crofton ve Jeremy Black – Bir Solukta Evren ve Dünya Tarihi (2017)

Evrenin nasıl meydana geldiğinden yıldız ve gezegenlerin nasıl oluştuğuna, evrenin tarihini bir baştan diğerine kuşatan bir kılavuz.

Ian Crofton ve Jeremy Black’in çalışmaları, konuya başlangıç yapmak isteyen okurlar da gözetilerek hazırlanmış.

Kitapta,

Evrenin oluşumu,

İlk canlıların ve ilk insanın ortaya çıkışı,

İnsanın dünyaya egemen oluşu,

Dünyanın farklı coğrafyalarında uygarlıkların ortaya çıkışı,

Modern dünyanın oluşumu…

Bu ve bunun gibi pek çok konunun aydınlatıldığı kitap, hem dünya ve evren ile ilgili merak edilen birçok soruyu yanıtlıyor hem de bu hikâyede önemli roller üstlenmiş bilimsel keşifler ile bunları gerçekleştirmiş bilim insanlarının da izini sürüyor.

Bir solukta okunabilecek bir popüler bilim kitabı.

  • Künye: Ian Crofton ve Jeremy Black – Bir Solukta Evren ve Dünya Tarihi, çeviren: Ilgın Yıldız, Say Yayınları, bilim, 272 sayfa

Juan Carlos Ortega – Ulises İçin Evren (2017)

Çocuklar ile genç okurlara bilim dünyasında devrim yaratan gelişmeleri anlatmak, biraz meşakkatli bir konu.

Zira merak ve ilgilerini sürekli diri tutmak gerekir.

Oysa bilimsel keşiflerin kendileri birer mucizedir ve galiba asıl yapılması gereken de, buna uygun bir üslubun yakalanması.

Bu kitapta, Juan Carlos Ortega’nın yaptığı gibi örneğin.

Çocuk ve genç okurları hedefleyen kitabında Ortega, bilim tarihinin keyifle okunacak bir resmini çiziyor.

Yıldızlar,

Galaksiler,

Kara delikler,

Ve evrenin oluşumu, gibi bilimin evrene dair keşiflerini anlatan kitap, aynı zamanda bu keşifleri gerçekleştirmiş bilim insanlarına dair önemli bilgiler de sunuyor.

Cesaretiyle öncü olan Abderalı Demokritos,

Newton’ın ışık ve yerçekimine dair düşünceleri,

Einstein ve genel görelilik kuramı,

Rutherford ve Bohr’un atom modelleri,

“Büyük patlama” fikrini ilk ortaya atan din adamı Lemaitre…

Kitapta bu ve bunun gibi, çocukların aydınlanacağı pek çok bilimsel keşfin hikâyesi aydınlatılıyor.

  • Künye: Juan Carlos Ortega – Ulises İçin Evren, çeviren: Saliha Nilüfer, Yapı Kredi Yayınları, bilim, 416 sayfa

Kolektif – Bilim ve İktidar (2008)

Bu kitap, 8-10 Eylül 2006 tarihleri arasında, Karaburun’da toplanan ‘Bilim ve İktidar’ üst başlıklı Karaburun Bilim Kongresi’ne sunulan tebliğler ile davetli konuşmacıların metinlerinden oluşuyor.

Yazıların temelini, bilimsel bilginin kimler tarafından, ne amaçla, hangi önceliklere göre ve nasıl üretildiğini, ayrıca bunun ne gibi toplumsal sonuçlar doğurduğunu anlama çabası oluşturuyor.

Kitabın en ilgi çeken yanı da, iktidarı, bilim insanının kendini ve yaptıklarını sorgulama sürecinin en başına koyması.

Söz konusu iktidar ise, sadece toplumsal üretim ilişkileri bağlamında ortaya çıkan bir politik iktidar değil, bilimsel paradigmaların iktidarını da kapsıyor.

Kitap, genel olarak bilim-siyaset ilişkisini kapsamlı bir perspektifle irdelemesiyle önemli.

  • Künye: Kolektif – Bilim ve İktidar, Dipnot Yayınları, bilim, siyaset, 442 sayfa

Steve Olson – Hepimizin Kökeni Afrika (2008)

Ünlü bilim adamı Steve Olson, günümüzün modern insanının on beş bin yıllık varlığının kökenini ve ilk çıkış noktasını Afrika’ya dayandırıyor.

Dünyayı oluşturan altı kıtayı inceleyen Olson, çeşitli kaynakları, son genetik çalışmaları, dilbilimsel verileri ve arkeolojik bulguları da kullanarak, kökeni Afrika’ya dayanmasından dolayı, tüm insanlığın rengi, dili, dini ve ırkı ne olursa olsun, temelde eşit olduğunu söylüyor.

Tarıma geçiş, Amerika kıtasının iskânı, dilin kökeni ve ırk kavramı gibi konular da yine burada.

Eserin, 2001 yılında Discover En İyi Bilim Kitabı Ödülü’nü kazandığını da belirtelim.

  • Künye: Steve Olson – Hepimizin Kökeni Afrika, çeviren: Filiz Kart, Yurt Kitap, bilim, 336 sayfa

Imre Lakatos – Bilimsel Araştırma Programlarının Metodolojisi (2014)

Imre Lakatos bu kitaptaki yazılarında, çağdaş bilim felsefesinde ortaya çıkan sorunları analiz ediyor ve bilim felsefesini çıktığı kimi çıkmazlardan kurtarmaya çalışıyor.

Lakatos, bilimsel araştırma programlarına ilişkin metodolojisini geliştirirken Kuhncu araştırma programının karşısına Poppercı araştırma programını koyuyor.

Kitabın ilerleyen bölümlerinde ele alınan konular şöyle:

Bilim tarihinde nesnel bilginin gelişiminin nasıl rasyonel olarak açıklanacağı,

Popper’ın sınır koyma ve tümevarım üzerine düşünceleri,

Kopernik’in araştırma programının neden Ptolemaiosçu programın yerini aldığı,

Ve Newton’ın bilimsel standartlara etkisi.

  • Künye: Imre Lakatos – Bilimsel Araştırma Programlarının Metodolojisi, çeviren: Duygu Uygun, Alfa Yayınları, bilim, 386 sayfa

Daniel C. Dennett – Darwin’in Tehlikeli Fikri (2014)

Evrim anlayışı ile hayatın anlamını tartışan bir kitap.

Darwinci Devrimi genel anlamda ele alarak çalışmasına başlayan Daniel C. Dennett, bu kuramın, ayrıntılarını bilenlerin dünyasını nasıl değiştirebileceğini gösteriyor.

Dennett devamında ise, Darwin’in temel fikri olan evrim olgusunu algoritmik süreç şeklinde ele alarak onun hakkındaki yanlış anlamaları açıklığa kavuşturuyor.

Darwinci düşüncenin önünü açtığı bazı çarpıcı bakış açılarını da ele alan yazarın kitabı, Evrim kuramına karşı çıkan kimi biyologların, Darwin’in fikrini çürütmek yerine onu nasıl daha da güçlendirdiğini ortaya koymasıyla önemli.

  • Künye: Daniel C. Dennett – Darwin’in Tehlikeli Fikri, çeviren: Aybey Eper ve Bahar Kılıç, Alfa Yayınları, bilim, 683 sayfa