Kategori: Edebiyat Kuramı

Anatoli Vasilyeviç Lunaçarski – Sanat ve Edebiyat Üzerine (2009)

Döneminin önde gelen ideolog, eleştirmen ve gazetecilerinden Anatoli Vasilyeviç Lunaçarski, Sovyetler Birliği’nin ilk Halk Eğitim Komiseri olarak görev yaptı.

Sovyet sanat ve kültürünün geçmişin zengin mirası üzerinde yükselmesi ve devrimci kadroların klasik kültür mirasını çok yönlü özümsemesi gerektiğini savunan Lunaçarski’nin bir özgünlüğü de, sanat ve edebiyatı sadece siyaset açısından değil, alanın kendine özgü sorunları çerçevesinde ele almasıydı.

Yazarın bu eseri, Shakespeare, Marcel Proust, Heine, Jonathan Swift, Dostoyevski, George Bernard Shaw ve Richard Wagner gibi isimlerin sanatı konusundaki düşüncelerinden oluşuyor.

  • Künye: Anatoli Vasilyeviç Lunaçarski – Sanat ve Edebiyat Üzerine, çeviren: Ülker İnce, Kırmızı Yayınları, inceleme, 166 sayfa

Kolektif – Bilge Karasu Aramızda (2019)

Son zamanların en güzel haberlerinden biri elimizdeki kitap.

Bilge Karasu’nun anısına bir armağan olarak hazırlanmış ‘Bilge Karasu Aramızda’ ilkin 1997’de yayımlanmış, uzun zamandır da hiçbir yerde bulunamıyordu.

Şimdi yeni bir baskıyla raflardaki yerini alan kitap, Karasu’nun öğrencilerinin, eleştirmenlerin ve dostlarının kendisi hakkında kaleme aldıkları yazılardan oluşuyor.

Bilge Karasu, 1950’li yılların başından bugüne edebiyatımızı ve düşünce dünyamızı etkilemeye devam ediyor.

Bu etkiyi, genç kuşaklar üzerinde de görmek mümkün.

Bir yönüyle bu genç okur kitlesini hedefleyen kitap, Karasu’nun zengin edebi ve düşünsel dünyasını bir kez daha gözler önüne sermesiyle altın değerinde bir çalışma.

Kitap, ‘Seslenişler, Anılar, İzler’, ‘Çağrışımlar’ ve ‘İncelemeler, Değinmeler, Yorumlar’ başlıklı üç bölümden oluşuyor.

Kitaba katkıda bulunan isimler ise şöyle: Mustafa Arslantunalı, Füsun Akatlı, Nezihe Meriç, Sıtkı M. Erinç, Oruç Aruoba, Cüneyt Türel, Tomris Uyar, Selim İleri, Mehmet H. Doğan, Talat Sait Halman, Barış Pirhasan, Hasan Cemaleddin Gürpınar, Nil Kara, Alain Mascarou, Balkan Naci İslimyeli, Gündüz Vassaf, Ülker Gökberk, Güven Turan, Enis Batur, Doğan Hızlan, İskender Savaşır, Nurdan Gürbilek, İoanna Kuçuradi, Hamdi Bravo ve Türker Armaner.

  • Künye: Kolektif – Bilge Karasu Aramızda, hazırlayan: Füsun Akatlı ve Müge Gürsoy Sökmen, Metis Yayınları, edebiyat inceleme, 288 sayfa, 2019

Ziya Osman Saba – Konuşanlar, Bir Hüzünle Sesinde (2015)

Türkiye edebiyatının hüzünlü kalemlerinden Ziya Osman Saba’nın, yazı, söyleşi ve mektupları.

Çalışma, Saba’nın kitap değerlendirmelerini, sanat yazılarını, Yaşar Nabi Nayır’a yazdığı mektupları ve Ahmet Kutsi Tecer, Sait Faik, Hüseyin Cahit Yalçın ve Orhan Veli gibi isimlere ilişkin fikirlerini barındırmakta.

  • Künye: Ziya Osman Saba – Konuşanlar, Bir Hüzünle Sesinde, derleyen: Tahsin Yıldırım, Can Yayınları

Aziz Nesin – Tek Ciltte Aziz Nesin (2015)

Türkiye edebiyatının önde gelen isimlerinden Aziz Nesin’in yapıtlarından geniş bir seçki, bu kitapta.

Nesin’in kısa biyografisiyle açılan kitap, her biri yazarın dünyasına farklı birer pencere açan mektup, anı, deneme, öykü, söyleşi, makale, eleştiri/sanat yazıları, roman, oyun, şiir, gezi yazıları, çocuk kitapları ve masallar barındırmakta.

  • Künye: Aziz Nesin – Tek Ciltte Aziz Nesin, editör: Çiğdem Uğurlu, Everest Yayınları

Funda Kızıler Emer – Melek İmgesi (2015)

Rainer Maria Rilke’nin ‘Duino Ağıtları’ ile genç yaşta ölen Hertha Krätner’in ‘Bir Meleğin Yakarışı’ndaki melek imgesinin, Hıristiyanlık ve İslamiyet bağlamında yorumlanışı.

Rilke’nin meleğinin İslamiyet’ten, Krätner’in yapıtındaki meleğin de Hıristiyanlıktan izler taşıdığını savunan Funda Kızıler Emer, buradan hareketle farklı dinler arasındaki diyalog imkânlarını tartışıyor.

  • Künye: Funda Kızıler Emer – Melek İmgesi, Çizgi Kitabevi

Erkan Irmak – Eski Köye Yeni Roman (2018)

Erkan Irmak’ın bu zengin çalışması, Türkiye’de köy romanının serencamını bir baştan diğer başa kat ediyor.

Irmak’ın bunu yaparken hem roman türünü hem de köy ve köylü kavramlarını ayrıntılı bir sorgulamaya tabi tutması, çalışmayı nitelikli kılan hususların başında geliyor.

Köy romanının hangi koşullarda ortaya çıktığı ve dünyada bir karşılığının olup olmadığını irdeleyerek başlayan kitap, Köy Enstitüleri’ne, buradan mezun olan yazarların metinlerine ve bu bağlamda Fakir Baykurt’un romanları ekseninde bu türün Türkçe edebiyattaki ayırt edici yönlerine uzanıyor.

Bu romanların 1950-1980 arasında nasıl bu kadar çok popülerleşip, adeta edebiyat ortamının hâkimi haline geldiğini, ardından da hızla gözden düşüp unutulmak istenen kötü bir macera gibi geride bırakıldığını anlamaya çalışan Irmak, “Köy romanı nedir, neden yazılmış, neden okunmuş ve sonrasında neden unutulmuştur?” sorusuna aydınlatıcı yanıtlar vermesiyle, bu alandaki çalışmalara önemli katkıda bulunuyor.

  • Künye: Erkan Irmak – Eski Köye Yeni Roman: Köy Romanının Tarihi, Kökeni ve Sonu (1950-1980), İletişim Yayınları, edebiyat inceleme, 332 sayfa, 2018

Mustafa Baydar – Edebiyatçılarımız Ne Diyorlar (2015)

“Edebiyat, o güzel sanattır ki, bir milletin, madde ve mana bakımından dünyayı görüş, hayatı kendi kişiliğine göre seziş, yorumlayış ve anlatış biçimini nazım ve nesir yoluyla belirtip bildirmeyi yüzyıllar boyunca iş edinmiştir.”

1960’ta yayımlanmış bu kitap, dönemin önde gelen ya da henüz isimlerini duyurmaya başlamış yazarlarıyla yapılmış söyleşiler sunuyor.

Bunların içinde adı unutulmuş olanlar kadar; Yaşar Kemal, Aziz Nesin, Haldun Taner, Kemal Tahir ve Tahsin Yücel gibi daha sonra ülke edebiyatının unutulmazları arasına girecek yazarlar da var.

  • Künye: Mustafa Baydar – Edebiyatçılarımız Ne Diyorlar, İletişim Yayınları

Yeşim Dinçer – Ecinniler’in Gölgesinde (2009)

Roman ve öykü eleştirileriyle kitap tanıtım yazıları çeşitli dergilerde yayımlanmış Yeşim Dinçer ‘Ecinniler’in Gölgesinde’ başlıklı kitabında, dünya edebiyatının çığır açan eserlerinden, Dostoyevski’nin ‘Ecinniler’inin gölgesinde yazılan, bu eserden etkilenen Türk romanlarını inceliyor.

Orhan Pamuk’un ‘Kar’, Leyla Erbil’in ‘Mektup Aşkları’ ve Kaan Arslanoğlu’nun ‘İntihar’, romanlarının Dostoyevski’den açık etkiler taşıdığını söyleyen Dinçer, bu yazarların nereden ve hangi dertlerle yola çıkarak eserlerini kaleme aldıklarını irdeliyor.

Dinçer’in bunu, Dostoyevski’nin karakterlerini, kurgusunu, yaşamını ve polemiklerini de hatırda tutarak yapması, çalışmayı nitelikli kılan hususlardan.

  • Künye: Yeşim Dinçer – Ecinniler’in Gölgesinde, Yordam Kitap, inceleme, 190 Sayfa

Sevengül Sönmez (haz.) – A’dan Z’ye Sabahattin Ali (2009)

Sevengül Sönmez tarafından hazırlanan ‘A’dan Z’ye Sabahattin Ali’, Sabahattin Ali’nin kişiliğini, ilişkilerini, fiziksel özelliklerini, hayatının önemli olaylarını, yapıtlarını, hakkında yazılanları ve söylenenleri ayrıntılarıyla anlatırken, O’nun edebiyat ve sanat görüşünü, kaynaklarını, politik duruşunu, gözlem yeteneğini ve özgünlüğünü gözler önüne seriyor.

Sabahattin Ali’nin eşi Aliye Ali ve kızı Filiz Ali tarafından korunan belgelerin yanı sıra, uzun ve ayrıntılı bir kütüphane çalışmasının ürünü olan eser için, Sabahattin Ali’yi tanıyan kişilerle görüşülmüş.

Kitaptaki belgelerin büyük bölümünün, ilk kez yayımlandığını da ayrıca belirtelim.

  • Künye: Sevengül Sönmez (haz.) – A’dan Z’ye Sabahattin Ali, Yapı Kredi Yayınları, ansiklopedi, 520 sayfa

Simge Özer Pınarbaşı – Dante’yi Betimlemek (2015)

Dante’nin başyapıtı olan ‘İlahi Komedya’ ile onu işleyen sanat yapıtlarını irdeleyerek, sanat tarihi ve edebiyatı buluşturan ilgi çekici bir inceleme.

Kitap Dante’nin eserinin ortaya çıktığı tarihsel ve toplumsal koşulları, eserin sanata konu olma sürecini irdeliyor, böylece plastik sanatlar tarihinde bir yolculuğa çıkıyor.

  • Künye: Simge Özer Pınarbaşı – Dante’yi Betimlemek, Tekhne Yayınları