Kategori: Felsefe

Elliott Sober – Biyoloji Felsefesi (2009)

Elliott Sober ‘Biyoloji Felsefesi’ başlıklı nitelikli çalışmasında, evrim kuramından kaynaklanan felsefi problemleri ele alarak bir kuram tartışmasına girişiyor.

Hem yaratılışçı iddiaların hem de Darwin’in kuramının mantığını irdeleyen Sober, evrimsel biyolojiye özgü felsefi konuları inceliyor.

Evrim kuramına Darwin’den beri renk katan “seçilimin birimleri” tartışması başta olmak üzere, evrim kuramının yapısı, kuramın kanıtları ve onun açıklama gücünün kapsamı, çalışmanın ele aldığı başlıklardan birkaçı.

Biyoloji felsefesi konusunda kapsamlı bir çerçeve sunan eserin dikkat çeken yönlerinden birinin de, okurun evrim kuramı hakkında bütünlüklü bir görüş edinmesini sağlamasıdır diyebiliriz.

  • Künye: Elliott Sober – Biyoloji Felsefesi, çeviren: Ayhan Sol, Can Yağız, Daria Sugorakova, Eda Keskin, Gökhan Akbay, Mehmet Elgin, Orhan Aslan, Şahabettin Yalçın ve Zümrüt Alpınar, İmge Kitabevi, felsefe, 463 sayfa

Gary Gutting – Gündelik Hayatta Felsefe Nasıl Kullanılır? (2018)

Gary Gutting bu özgün çalışmasında, okurunu toplumda en etkili üç güç olarak tanımladığı bilim, din ve kapitalizm konularında aydınlatıyor ve bu konulardaki tartışmalara yön veren felsefi ilkeleri, kavramları ve ayrımları açıklıyor.

Bunu yaparken, bilhassa okurlarını felsefi düşünüş araçlarıyla tanıştırmayı amaçlayan ve yaptığı işi “kamu felsefesi” olarak tanımlayan Gutting, akademik felsefenin teknik ve belli bir konuda derinleşmiş eserlerini gündelik hayata uyguluyor.

Kitabın ilk bölümü politik münazaraları, sağlıklı bir düşünüş için kullanılabilecek teknikler geliştirmeye dair bir örnek olarak kullanmanın yollarını anlatıyor.

İkinci bölüm, bilimsel iddiaları değerlendirmeye tabi tutmak için önemli olan mantıksal ilkelere odaklanıyor.

Üçüncü bölüm, bilim insanlarının dikkatini çekmiş çeşitli felsefi konuları ele alıyor.

Dördüncü bölüm, felsefi düşünmenin daha yüksek bir seviyesine geçerek din felsefesinin merkezi sorusunu ayrıntılı bir şekilde inceliyor: “Tanrı inancı akılcı mı?”

Sonraki bölüm, dini inancı tartışmak için ihtiyaç duyulan felsefi araçları sunuyor ve bu konuda sürdürülebilir bir felsefi tartışmada nelerin yer alması gerektiğini gösteriyor.

Altıncı ve yedinci bölüm, mutluluğun doğası, çalışmak, kapitalizmin ahlakı ve eğitim gibi konuların birbirleriyle nasıl sıkı sıkıya alakalı olduklarını gösteriyor.

Kitabın sonraki iki bölümü, modern sanatın değeri ve kürtaj ahlakı hakkında.

Gutting son bölümde ise, felsefe tarihindeki bazı can alıcı noktaları hatırlayarak felsefi düşünüşü açıklıyor ve modern düşüncede felsefenin nasıl bir rol üstlendiğini irdeliyor.

Gündelik hayatın içinde felsefenin bize nasıl kılavuzluk edebileceğine yakından bakmak isteyen okurlar, bu çalışmayı kaçırmasın.

  • Künye: Gary Gutting – Gündelik Hayatta Felsefe Nasıl Kullanılır?, çeviren: Tuğçe Ayteş, The Kitap Yayınları, felsefe, 301 sayfa, 2018

Martin Cohen – Felsefi Masallar (2018)

Felsefe, etik ve eğitim konusunda uzmanlaşmış Martin Cohen’in bu dikkat çekici çalışmasının alt başlığı, ‘Felsefenin Gerçek Hikâyesini Oluşturan Karakterleri, Entrikaları ve Gizli Sahneleri Ortaya Koyan Alternatif Bir Tarih’.

Cohen burada, en ünlü ve en ilginç felsefi masalların ve bu masallardaki anlatıların arka planlarını kısaca anlatıyor, ardından orada rol almış karakterleri değerlendiriyor.

Cohen bunu yaparken de, filozoflar ve düşünce okullarını dikkate alıyor ve böylece filozoflar ve felsefe fikirleri için sağlam bir temel sunuyor.

Kitap antik felsefeden başlıyor, ortaçağ felsefesine uzanıyor ve oradan da modern felsefe, Aydınlanma felsefesi, idealistler, romantikler ve günümüz felsefesine uzanıyor.

Kahramanlarının doğaüstü varlıklar yahut kralından köylüsüne insanlar yerine filozoflar olduğu, ayrıca bu filozoflar üzerinden felsefi sistemlerin ayrıntılı bir şekilde açıklandığı özgün bir kitap arayanlar, kaçırmasın.

  • Künye: Martin Cohen – Felsefi Masallar: Felsefenin Gerçek Hikâyesini Oluşturan Karakterleri, Entrikaları ve Gizli Sahneleri Ortaya Koyan Alternatif Bir Tarih, çeviren: Selin Aktuyun ve Mustafa Yalçınkaya, Ayrıntı Yayınları, felsefe, 352 sayfa, 2018

Mike Davis – Eski Tanrılar, Yeni Bilmeceler (2018)

Amerikalı Marksist tarihçi Mike Davis, tarihsel sosyolojik bir bakışla Karl Marx’ın hem geçmişteki fikirlerinin izini sürüyor hem de Marx’ın dünyanın güncel sorunlarına nasıl yanıt verebileceği üzerine derinlemesine düşünüyor.

“Toplumun devrimci dönüşümüne kimler önderlik edebilir?” ve “Gezegenimizdeki çevresel krizin nedeni ve çözümü nedir?” sorularına Marx’ın fikirlerini referans alarak yanıt vermeye koyulan Davis, kitabının ilk bölümünde Marx’ın ve klasik çerçevedeki diğer sosyalist düşünürlerin paralel bir okumasını yapıyor ve bu düşünürlerin fikirlerinde sınıfsal yeteneklerin ve bilincin nasıl ortaya çıktığını irdeliyor.

Davis, kitaba adını veren ikinci bölümde, Marx’ın ‘Louis Bonaparte’ın On Sekiz Brumaire’ ve ‘Fransa’da Sınıf Mücadeleleri’ adlı eserlerine odaklanıyor ve bunların neden tümüyle devrimci eylemciliğin ivediliği üzerine kurulu bir kazanım olduğunu tartışıyor.

Kitabın üçüncü bölümü, bilim insanı kimliğiyle iklim değişikliği üzerine büyük bir uluslararası tartışmanın fitilini ateşleyen, Marx eleştiricisi Kropotkin’in iklim değişikliğini insanlık tarihinin önemli bir itici gücü olarak saptayan ilk bilim insanı olması üzerine.

Dördüncü bölüm ise, bugünün ekolojik krizi hakkında.

Mike Davis bu son bölümde, iklim değişikliğinin yaratacağı felaketin işçi sınıfı kadar yoksul ülkeleri de nasıl etkileyeceğini anlattıktan sonra, yaklaşan bu felaketi nasıl aşabileceğimizi, sosyalist ve anarşist düşüncenin bunun için sunabileceği pratik çözümleri tartışıyor.

  • Künye: Mike Davis – Eski Tanrılar, Yeni Bilmeceler: Marx’ın Kayıp Teorisi, çeviren: Şükrü Alpagut, Yordam Kitap, inceleme, 335 sayfa

Muhyiddin İbni Arabî – Filozof ve Sûfi: Metafizik Üzerine (2015)

Muhyiddin İbni Arabî’nin başyapıtı Fütûhat-ı Mekkiyye’den derlenmiş, düşünürün tasavvuf, kâmil insan ve ahlak yaklaşımlarını aydınlatan bir eser.

Tasavvuf, ahlâk ve simya ilmi arasında ne gibi bir ilişki var?

Tasavvuf, insandaki ahlâkı nasıl değiştirir?

İbni Arabî’nin üzerine düşündüğü kimi sorular, bunlar.

  • Künye: Muhyiddin İbni Arabî – Filozof ve Sûfi Metafizik Üzerine, çeviren: Ekrem Demirli, Litera Yayıncılık

Emil Michel Cioran – Gözyaşları ve Azizler (2015)

Batı düşüncesinde bir kopuşa işaret eden; aşırılıklardan ve çelişkilerden malul Emil Michel Cioran’dan; gözyaşları, acı, ölüm, inançsızlık, yalnızlık ve şüphenin hercümerç olduğu denemeler.

“Ben hiç ağlamadım çünkü gözyaşlarım düşüncelere dönüştü.” demiş Cioran’a yakışır yoğunlukta bir metin.

  • Künye: Emil Michel Cioran – Gözyaşları ve Azizler, çeviren: İsmail Yerguz, Jaguar Kitap

Kurtul Gülenç – Frankfurt Okulu (2015)

Frankfurt Okulu, çağdaş sosyal bilimler felsefesinde bir dönüm noktasına tekabül eder.

Kurtul Gülenç’in kitabı, Frankfurt Okulu’nun önde gelen düşünürlerinden Max Horkheimer’ın fikirlerini merkeze alarak, bu ekolün görüşlerini ana çizgileriyle göstermekte, çağdaş sosyal bilimler felsefesinin kimi güncel sorunları konusunda kimi öneriler sunmakta.

Frankfurt Okulu’nun geleneksel felsefeye getirdiği eleştiri ve ekolün eleştirel toplum felsefesi; Frankfurt Okulu’nun toplum, kapitalist toplum, tarih, birey ve doğaya bakışı; Frankfurt Okulu’nun pozitivizm ve ampirik sosyal araştırmalar eleştirisi, Gülenç’in burada tartıştığı kimi konular.

  • Künye: Kurtul Gülenç – Frankfurt Okulu: Eleştiri, Toplum ve Bilim, Ayrıntı Yayınları, felsefe, 288 sayfa, 2015

Seneca – Ahlak Mektupları (2018)

Romalı filozof Seneca’nın Batı düşüncesine büyük etkide bulunmuş ‘Epistulae Morales’i, ‘Ahlak Mektupları’ adıyla şimdi Türkçede.

Seneca’nın bu kitabı, öyle etkili olacaktı ki, Shakespeare, Marlowe ve Bacon gibi efsane isimler bu kitabı kendilerine rehber alacaktı.

Daha da önemlisi, ‘Ahlak Mektupları’, “denemenin babası” Montaigne’in de en çok etkilendiği eserdi.

Ve ünlü ‘Denemeler’den tam bin beş yüz yıl önce yazıldı.

Dolayısıyla Montaigne için, “Fransız Seneca” denmesi boşuna değil.

Seneca bu kitabında, iki bin yıl öncesinden bize seslenerek yaşam, ölüm, dostluk, sanat, erdem, felsefe, Tanrı, iyi ve kötü, yalnızlık, iktidar, kötülük, güzellik gibi, yüzyıllardır insanoğlunun üzerine kafa yorduğu pek çok kavram üzerine derinlemesine düşünüyor.

“Seni hırpalayan kötülüklerden kaçınmak istiyorsan başka yerde değil, başka biri olmalısın.” diyen bilge Seneca’nın bu değerli kitabı, Türkân Uzel’in Latince aslından yaptığı çeviriyle karşımızda.

Kitap yalnızca Seneca’nın düşüncesini değil, dönemin Roma kültürünü, medeniyetini ve Stoa felsefesini daha iyi kavramak için de altın değerinde.

  • Künye: Seneca – Ahlak Mektupları, çeviren: Türkân Uzel, Jaguar Kitap, felsefe, 500 sayfa, 2018

Oxana Timofeeva – Hayvanların Tarihi (2018)

John Berger, harika denemesi “Hayvanlara Niçin Bakarız?”da hayvanların son iki yüzyılda yavaş yavaş ortadan kaybolduğunu söylemiş ve şu saptamada bulunmuştu:

“Kamuya açık hayvanat bahçeleri, hayvanların gündelik hayattan kayboluşuna uzanan dönemin başlangıcında hayat bulmuştur.”

Oysa hayvanlar, tarihsel olmayan bir tabiata emanet edilseler de, aslında onların bir tarihi vardır.

Bu kitabın yazarı Oxana Timofeeva, “Hayvanların Tarihi” kavramını Aristo’dan ödünç alarak felsefe tarihini bir hayvanlar tarihi olarak okumaya girişiyor.

Zira Timofeeva, en azından bir emek gücü olarak, hayvanların da kendi tarihsel maddiliğinin olduğunu belirtiyor.

Hayvanlarla insan arasında konmuş tüm ayrımlar üzerine yeni baştan düşünen Timofeeva, bunu yaparken Aristoteles, Hegel, Adorno, Deleuze, Bataille, Kafka ve Platonov gibi pek çok önemli filozof ve yazarın hayvanlarla ilgili metinlerini kat ediyor.

Böylece felsefe tarihini hayvanların tarihi olarak okuyan Timofeeva, felsefenin hayvan hakkında neler söylediği ve neler söyleyebileceği üzerine derinlemesine düşünüyor.

Kitabın, felsefi bir hayvanlar/yaratıklar ansiklopedisi olmaktan ziyade, hayvan sembolizmi mevzusuna hiç girmeyip, metafizik gelenek üzerine doğrudan veya semptomatik bir okuma olduğunu söylemeliyiz.

Kitaptan birkaç alıntı:

“İnsanların umurunda olmak, hayvanların umurunda değildir aslında: Onları kurban ederiz, mezbahalara göndeririz, afiyetle yeriz, sömürürüz, eğitiriz, sanat süreçlerine dâhil ederiz, onlara haklar ve belgeler veririz; oysa hayvanlar bunlara aldırış etmez.”

“İnsanların hayvanlara yönelik ahlaki tavrını duygulanımsal köküne, her etik kaygının veya pragmatik tasanın altında yatan arzu düzeyine kadar götürmek işten bile değildir.”

“Kartezyen hükmün ortaya çıkışından uzun zaman sonra hayvanlık felsefesi, kendi üzerine düşünmediği farz edilen hayvan varoluşunu nasıl düşünmek gerektiği sorusuna dönmeye başlamıştır. Son dönemde bizatihi hayvanlığı değil, olsa olsa insanın hayvanlık inşasını ele almanın mümkün olduğu hususunda fikir birliği oluşmuştur.”

  • Künye: Oxana Timofeeva – Hayvanların Tarihi: Felsefi Bir Deneme, çeviren: Barış Engin Aksoy, Kolektif Kitap, felsefe, 230 sayfa, 2018

Evald Vasilyeviç İlyenkov – Diyalektik Mantık (2009)

‘Diyalektik Mantık’, Sovyetler Birliği’nde felsefe alanında özgün metinlere imza atmış Evald Vasilyeviç İlyenkov’un, diyalektik mantığın tarihi ve diyalektik mantık teorisi konulu, alan için çok önemli denemelerini bir araya getiriyor.

Mantığın konusu ve kaynakları, mantığın diyalektikle uyumu ve materyalizmin bilgi teorisi, tözün bir niteliği olarak düşünce, mantığın konusu olarak düşüncenin materyalist kavranışı, mantığın yapısal ilkesinin ne olduğu ve diyalektik mantığın bir kategorisi olarak çelişki, İlyenkov’un irdelediği konulardan birkaçı.

İlyenkov’un 1974 yılında yazdığı kitabı, Sovyetler Birliği’nde olduğu kadar, bilim çevrelerinde de popülerlik kazanmıştı.

  • Künye: Evald Vasilyeviç İlyenkov – Diyalektik Mantık, çeviren: Alper Birdal, Yazılama Yayınları, felsefe, 262 sayfa