Tarih – Sayfa 111

Erden Akbulut ve Mete Tunçay – Türkiye Komünist Partisi’nin Kuruluşu (2020)

Kapsamıyla dikkat çeken, Türkiye Komünist Partisi’nin kuruluşu üzerine muazzam bir katkı.

Çalışma, bugün yüzüncü yaşına giren parti tarihine belgeler arasında yapılan bir yolculuk.

Kitapta,

Ekim Devrimi ve partileşme süreci,
Mustafa Suphi ve Doktor Şefik Hüsnü’nün özgün rolleri,
Diğer komünist önderler ve neferler,
Kurtuluş ve Aydınlık dergileri,
İlk genel işçi toplantıları ve eylemler,
1 Mayıs kutlamaları,
Teşkilat planları,
Dönemin komünist gençlik çalışmaları,
Komintern’le ilişkiler ve farklı Kongrelere katılım,
Doğu Seksiyonu’ndaki tartışmalar,
Millî mücadeleyle ve Cumhuriyet hükümetiyle ilişkiler ve bunun gibi pek çok konu ele alınıyor.

Raporlar, mektuplar, kongre sunumları, bildiriler, gazete yazıları, mahkeme tutanakları ve her tür belgenin yer aldığı kitap, konuyla ilgilenen herkesin kitaplığında bulunmalı.

Künye: Erden Akbulut ve Mete Tunçay – Türkiye Komünist Partisi’nin Kuruluşu, 1919-1925, Yordam Kitap, tarih, 704 sayfa, 2020

David Harvey – Kent Deneyimi (2016)

Kentin tarihsel örgütlenmesini eleştirel bir bakışla irdeleyen bir eser.

David Harvey, kapitalist gelişme tarihinde kent süreçlerinin rolünü, emek fazlalarının nasıl üretilip fiziksel ve sosyal altyapı üretiminde kullanıldığını, kentteki yerel emek piyasaları meselesini, kentin sınıfsal sınırlarını ve kentin politik stratejilerini tartışıyor.

Künye: David Harvey – Kent Deneyimi, çeviren: Esin Soğancılar, Sel Yayınları

Priscus – Attila ve Bizans Tarihi (2020)

Priscus, Attila’yı gören tek yazardı.

Sadece bu bile, elimizdeki kitabı eşsiz kılmaya yeter.

Priscus’un bu çalışması, Avrupa Hun tarihinin yazılı kaynakları arasında en önemli yeri işgal ediyor.

Kitabın Türk tarihi ve tarihçiliği açısından önemi her tür tartışmanın ötesindedir.

Priscus bir elçilik heyeti dahilinde Hunlar arasında bir süre bulunmuş ve daha da önemlisi Attila’nın sofrasında da yer almıştı.

Dolayısıyla Priscus’un anlattıkları birinci el gözlemlere dayanmasıyla istisnaidir.

Burada yer alan Attila ve sarayı üzerine yazdığı uzun bölüm ise, Priscus’un bir anlatı ustası kılıyor.

Önde gelen tarihçilerden John Bagnell Bury’nin, ‘History of the Later Roman Empire’ adlı eserinde, Priscus’u, Ammianus Marcellinus ile Procopius arasındaki en yetenekli tarihçi olarak tanımladığını da belirtelim.

Künye: Priscus – Attila ve Bizans Tarihi, çeviren: Turhan Kaçar, Alfa Yayınları, tarih, 368 sayfa, 2020

Özgür Mutlu Ulus – Türkiye’de Sol ve Ordu (2016)

1960’lı yıllardan itibaren kitleselleşmeye başlayan Türkiye’de sol hareketlerin orduya ve cuntacılığa yaklaşımlarını ortaya koyan bir inceleme.

Çalışma bu anlamda, 1960-1971 zaman aralığına Yön-Devrim hareketinden başlayarak Türkiye İşçi Partisi, Milli Demokratik Devrim, Türkiye Komünist Partisi ve Kıvılcımlı gibi farklı sol fraksiyonları irdeliyor.

Künye: Özgür Mutlu Ulus – Türkiye’de Sol ve Ordu, İletişim Yayınları

Peter Burke – Gizli Tarih ve Tarihsel Bilinç (2020)

Gizli tarih kavramını, 17. yüzyıldaki köklerine kadar uzanarak irdeleyen bir çalışma.

Kültür tarihçisi Peter Burke, gizli tarih yaklaşımının ne anlama geldiğini, bu yeni tür tarihçiliğin tarih yazımına ne gibi özgünlükler getirdiğini kapsamlı bir şekilde tartışıyor.

Rönesans ve entelektüel tarih üzerine nitelikli bir çalışma olarak okunabilecek kitapta, günümüzde kasten görmezden gelinen kimi tarih yazıcılığı metotlarını da ele alıyor.

Kitapta ayrıca, Rönesans’ı anlamak için tarih biliminin yanı sıra neden sosyolojiden de yararlanılması gerektiği, bu iki kardeş bilimin yardımına yetişerek Rönesans’ı görünür kılmada antropoloji ve coğrafyanın önemi, yazılı ve sözlü kültürle iç içe geçmiş sözlü şiir geleneği ve yepyeni metin okuma yöntemleri gibi ilgi çekici konular da yer alıyor.

Künye: Peter Burke – Rönesans’tan Romantizme Gizli Tarih ve Tarihsel Bilinç, çeviren: Çağla Çakın, Islık Yayınları, tarih, 328 sayfa, 2020

Hüner Tuncer – Birinci Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti’nin Sonu (2016)

Avusturya-Macaristan, Almanya ve Rusya’nın yanı sıra Osmanlı devletini de sona erdiren bir savaşın tasviri.

Savaşın Avrupa ve Osmanlı cephelerinde yaşanan gelişmeler, savaştan başarılı çıkmış itilaf devletlerinin Osmanlı topraklarını işgali ve 1. Dünya Savaşı’nı sona erdiren anlaşmaların imzalanma süreci, kitaptaki kimi konular.

Künye: Hüner Tuncer – Birinci Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti’nin Sonu, Tarihçi Kitabevi

Mircea Eliade – Mefisto ile Erdişi (2020)

Önde gelen dinler tarihçisi Mircea Eliade, Avrupalı olmayanların belli sayıda dinsel davranışını ve manevi değerini irdelediği enfes bir kitapla karşımızda.

Eliade’ye göre, eğer bilinçaltının keşfi Batı insanını kendi gizli ve embriyo aşamasındaki “tarihiyle” yüzleşmeye zorladıysa, Batı-dışı kültürlerle karşılaşmak da onu, insan zihninin tarihine çok derinlemesine girmeye ve bu Tarihi kendi varlığının ayrılmaz bir parçası kabul etmeye zorlayacaktır.

Yazara göre Batı insanı sonsuza kadar kendi önemli bir kısmından, anlamını ve işlevini anlayamadığı bir manevi tarihin parçalarının oluşturduğu kısmından soyutlanmış olarak yaşayamayacaktır.

Ve er geç “ötekilerle” -geleneksel, Asyalı ve “ilkel” kültürlerin temsilcileriyle– diyalog başlayacaktır, ama bu diyalog artık günümüzün (toplumsal, ekonomik, siyasal, tıbbi vb. gerçekliklere ulaşamayan) deneyimsel ve faydacı diliyle değil ama insani gerçeklikleri ve manevi değerleri anlatabilen kültürel bir dille olacaktır.

İşte bu kitabın amacı da, Batılı insana gelecekte “öteki” insanla kuracağı ilişki için bir zemin hazırlamak.

Kitapta,

Işıklı Tanrı tezahürleri,
Işık-insan üzerine Tibet mitosları,
Hint gizemli ışık deneyimi,
Tanrı-şeytan ortaklığı ve kozmogonik suya dalış,
Bütünleşme mitos ve ayinleri,
yüzyılda erdişi,
Erdişi mitosu,
Tantra öğretileri ve teknikleri,
Ölüleri bekleme ve ritüel eylemsizlik,
Californialılarda yeni yıl ve dünyanın restorasyonu,
Yeni yıl ve kozmogoni,
Dünyanın belli aralıklarla yenilenmesi inanışı,
Yeniden dirilme ve ahiret söylemi,
Tibet kozmik ip mitosları,
Homeros’un altın zinciri,
Ve dinsel simgecilik gibi pek çok ilgi çekici konu ele alınıyor.

Künye: Mircea Eliade – Mefisto ile Erdişi, çeviren: Hanife Güven, Doğu Batı Yayınları, antropoloji, 232 sayfa, 2020

Ahmet Kuyaş – Tarihi Düşünmek (2016)

Yakın tarihimizde yaşanmış önemli olayları bütünlüklü bir bakışla ele alan nitelikli bir çalışma.

Türkiye tarihindeki en kanlı darbeyi doğuran toplumsal ve siyasal şartlar, 31 Mart ayaklanmasının sebep ve sonuçları, Balkan Savaşları’nın Atatürk’ün hayatına yansımaları, Kürtlerin Osmanlı ile ittifak kurmasının başlıca nedenleri ve daha fazlası, bu kitapta.

Künye: Ahmet Kuyaş – Tarihi Düşünmek, Kırmızı Kedi Yayınevi

Ulaş Sunata – Hafızam Çerkesçe (2020)

150 yıl önce anavatanlarından zorunlu bir göçle bu topraklara gelen Çerkesler, tarihin en görmüş geçirmiş kolektif hafızalarından birine sahip.

Ulaş Sunata’nın bu enfes sözlü tarih çalışması, farklı yaş ve cinsiyet gruplarından, farklı coğrafi bölgelerden, farklı siyasi görüşlerden Çerkeslerle yapılan birebir görüşmelerle, okurunu Çerkesler ve Çerkeslik hakkındaki aydınlatıyor.

Bir üstanlatı olarak oluşturulan milli tarihte bir Öteki olarak sunulan Çerkesler bağlamını yapısöküme uğratan çalışma, Öteki’nin çoğul tarihleri olarak okunabilir.

Çerkes çalışmalarına yeni ve kapsamlı bir örnek olan ve hep sözü edilen Çerkeslerin söz sahibi olarak yer bulduğu ve kendinden olmayana Çerkesliği anlattığı kitapta, Ulaş Sunata’nın diasporanın sosyokültürel hafızası olarak Çerkes köyünü ve Bahar Ayça Okçuoğlu’nun ise, kimlik inşası ve referansları bağlamında Türkiye’de Çerkes diasporasını irdelediği birer yazısı da bulunuyor.

Künye: Ulaş Sunata – Hafızam Çerkesçe: Çerkesler Çerkesliği Anlatıyor, İletişim Yayınları, sosyoloji, 342 sayfa, 2020

Onur Gezer – Osmanlılarda Esrar ve Esrarkeşler (2020)

Bugün adı anıldığında çoğunlukla ahlâki ve yasadışı çağrışımlar uyandıran esrar, tarih boyunca çok az maddenin tattığı bir şöhrete sahip.

Onur Gezer’in bu harikulade çalışması da, esrarın eşsiz bir lütuftan uyuşturucu zehre seyreden ilginç serüvenini Osmanlı İmparatorluğu bağlamında izliyor.

Kitap, bu topraklarda esrarla ilk ne zaman tanışıldığı; kimler tarafından ne amaçla, nasıl, nerelerde ve ne şekillerde kullanılıp ne gibi sonuçlara ulaşıldığı; ilmi, dinî, hukuki ve edebi boyutları hakkında ne söylenilip ne yazıldığı ve esrarla nasıl mücadele edildiği sorularına yanıt arıyor.

Esrarın, toplumun her kesiminden kişiler arasına nasıl sokulduğu ve kültürel izleri üzerine çok iyi bir çalışma.

Künye: Onur Gezer – Osmanlılarda Esrar ve Esrarkeşler: Hayaller Sancağının Kuru Sarhoşları, İletişim Yayınları, tarih, 183 sayfa, 2020