1800’lerde Kürt bölgelerini ziyaret etmiş ve burada adım adım kayıp kabilelerin izini sürmüş misyoner Asahel Grant, Nasturilerin dini ve toplumsal hayatına dair pek çok konuyu aydınlatıyor.
Kitap, Kürtler ve Yezidiler gibi bölgenin diğer önde gelen halk ve inanç gruplarına dair bilgiler de barındırıyor.
Alt başlığı ‘Türkiye’de Geçmiş Algısı ve Akademik Tarihçilik’ olan Oktay Özel imzalı ‘Dün Sancısı’, Türkiye tarihçiliği ve onu etkileyen güncel gelişmelere dair değerlendirmelerden oluşuyor.
Türkiye’de ciddi bir tarihçilik sorununun olduğunu söyleyen Özel, bu sorunlu ilişkiye karşılık tarihin ve tarihçilik mesleğinin bir savunusuna girişiyor.
Genelde sosyal bilimlerin, özel olarak da tarihçiliğin kendilerine özgü zorlukları düşünüldüğünde, Özel’in bu kitapta bir araya gelen metinlerinin, bu konulardaki tartışmalara verimli bir katkı sunduğunu söyleyebiliriz.
Türkiye’de tarihçilik konusundaki tıkanmayı inceleyen yazar, kimi toplumlarda tarihle gerçekliğin iç içe geçtiğini ve bu durumun da gerçeklik duygusunun yitirilmesine neden olduğunu söylüyor. Türkiye’nin durumunun da buna benzediğini ifade eden Özel, tarih-hayat ilişkisinde gözlemlediği sorunları okurlarıyla paylaşıyor.
Türkiye’nin yanı sıra dünya çapında da tarihçilik alanına önemli katkılarda bulunan Halil İnalcık için hazırlanan armağan kitabın elimizdeki ilk cildi, tarih araştırmaları konulu makalelerden oluşuyor.
İnalcık’ın farklı kesimler tarafından da sayıldığının güzel bir örneği, kitaba yazılarıyla katılan çok sayıda isim.
Bu isimlerin ayrıca, birikimlerini iyi bir şekilde yansıttığı da görülüyor.
Kitap, Halil İnalcık Bibliyografyası ile ‘Türk Tarihi’, ‘Klasik Osmanlı Çalışmaları’, ‘Tarih, Metodoloji ve Tartışmalar’, ‘Tiyatro Tarihi’ ve ‘Cumhuriyet Dönemi’ bölümlerinden oluşuyor.
Kitaba katılan isimler ise şöyle: Selim Aslantaş, İsenbike Togan, Ahmet Yaşar Ocak, Mübahat Kütükoğlu, Feridun M. Emecen, Nenad Moacanin, Evangelia Balta, Evgeni Radushev, İdris Bostan, Geza David, Erdem Sönmez, Özgür Türesay, Mehmet Yüksel, Kemal Beydilli, Metin And ve A. Teyfur Erdoğdu.
‘Bir Gemi Kâtibinin Esaret Hatıraları’, 1. Dünya Savaşı’nda batırılan Mithatpaşa Şilebi’nin kâtibi Hasan Basri Efendi’nin Rus esaretinde geçirdiği günlerine dair anlatımlarını barındırıyor.
Kitapta, Hasan Basri Efendi’nin Sibirya’daki esir kamplarında yaşadıklarının yanı sıra, duyguları, sıkıntıları, gözlem, düşünce ve eleştirileri samimi bir üslupla okurun karşısına çıkıyor.
Anılarda ayrıca, o günün şartlarında ulaşabilen savaş haberleri ile sonraki yıllarda meydana gelen Bolşevik İhtilali ile ilgili bilgiler de yer alıyor.
6 Kasım 1914’te, yazarının içinde bulunduğu şilep ile birlikte Bezm-i Âlem ve Bahr-i Ahmer şilepleri, konvoy halinde seyrederken Rus donanmasına ait savaş gemileri tarafından batırılır.
Şileplerden sağ kurtulanlardan Hasan Basri Efendi, bu trajik anı ve devamındaki esaret günlerini anlatıyor.
Sinan Meydan ‘Atatürk’ün Gizli Kurtuluş Planları’nda, “Kurtuluş Savaşı’nı Mustafa Kemal Atatürk başlatmamıştır” tezini ileri sürenlere yanıt veriyor.
Meydan, çalışmasında, Mustafa Kemal’in 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ayak basmadan çok önce, daha Adana’da Yıldırım Orduları Komutanı’yken Kurtuluş Savaşı’nın ilk adımlarını attığını ve daha sonra geldiği İstanbul’da geçirdiği altı aylık sürede (13 Kasım 1918-16 Mayıs 1919) yaptığı çalışmalarla ve hazırladığı “gizli kurtuluş planlarıyla” Kurtuluş Savaşı’nın altyapısını oluşturduğunu savunuyor.
Yazar, Yunan ordusunun yenilerek Anadolu’nun kurtulmasına olanak sağlayan etkenin Mustafa Kemal’in “ilk hazırlıkları” olduğunu söylüyor.
Metin Özata ‘Burdur Tarihi’nde, Türkiye’nin güney-batısında yer alan bu küçük ve sevimli şehrin ilk çağlardan Kurtuluş Savaşı’na uzanan tarihini anlatıyor.
Çeşitli kitap, röportaj ve arşiv kaynaklarından yararlanarak kitabını hazırlayan Özata, ağırlıklı olarak Burdur’un Milli Mücadele’deki konumunu irdeliyor.
1919-1923 zaman aralığında Burdur’da gelişen olaylar; İtalyanların işgal siyaseti ve Burdur’un işgal edilmesi ile işgale karşı direniş, kitapta yer alan konulardan birkaçı.
Kapsamlı bir şekilde hazırlanan kitapta ayrıca, Burdur’un o yıllardaki sosyal yaşantısı, kültür varlıkları, Atatürk’ün ve İsmet İnönü’nün Burdur’a gelişi ve bazı tarihi şahsiyetler hakkında bilgiler veriliyor.
Antik Batı Anadolu’da, Miken ülkesinin yakın çevresinde varlık gösteren Luviler, ne yazık ki, daha gösterişli komşuları Hititler kadar üzerinde hakkıyla durulmuş bir medeniyet değildir.
İşin güzel tarafı ise, son zamanlarda akademik dünyada bu trajik kaderin artık değişmekte olması.
Eberhard Zangger imzalı bu kitap, Luvilere yönelik ilginin güncel ve önemli duraklarından biri.
Zangger çalışmasında,
Aynı zamanda “Luwian studies” olarak akademik dünyada yürütülen araştırmaların ortaya çıkışı ve bu araştırmaların güncel durumunu da değerlendiren Zangger, alan için kaynak niteliğinde bir çalışmaya imza atmış.
Osmanlı’dan günümüze uzanan, eleştirel Türkiye tarihi okuması.
Hamit Bozarslan, tamı tamına on beş bölümden oluşan kapsamlı çalışmasında, Osmanlı’da emperyal mühendislikten Osmanlı’yı güçlü ve aynı zamanda dezavantajlı kılan dinamiklere, Osmanlı sisteminin çöküşünden Tanzimat ile devleti yeniden örgütleme çalışmalarına ve Kemalist Türkiye’nin doğuşundan başlangıcından bugüne çoğulcu demokrasideki süreklilik ve kopuşları ve bunun gibi pek çok önemli konuyu tartışıyor.
‘Hatırlayan Şehir’, çok ilginç ve güzel bir çalışma.
Bir internet sitesi olarak tasarlanmış ve şimdi elimizdeki kitaba dönüşen proje, bir gayri resmi İstanbul tarihi.
Asena Günal ve Murat Çelikkan, İstanbul’un en turistik rotasını resmi tarihin dışında kalmış siyasi tarihin izini takip ediyor.
Başka bir deyişle, Osmanlı’nın ve Cumhuriyet Türkiye’sinin İstanbul özelinde bastırılmış tarihini bir şehir rehberi formatında anlatan kitap, her gün önünden geçtiğimiz, ziyaret ettiğimiz mekânların tarihlerinde çoğunlukla ihlaller, adaletsizlikler, ama aynı zamanda mücadele ve birikimin hafızasını taşıdığını gözler önüne seriyor.
‘Hatırlayan Şehir’, İstanbul’un bu çok da bilinmeyen gayri resmi tarihine Taksim Meydanı’ndan Sultanahmet Meydanı’na on yedi mekân, meydan ve bina üzerinden ışık tutuyor.
Kitapta gezilen mekânlar şöyle:
Taksim Meydanı, Gezi Parkı, İstiklal Caddesi, Emek Sineması, Galatasaray Meydanı, Hazzopulo Pasajı, Mısır Apartmanı, Karşı Sanat, Aras Yayıncılık, Narmanlı Han, Neve Şalom Sinagogu, Salt Galata, Kamondo Merdivenleri, San(a)saryan Han, Belediyeler Birliği Binası, Türk ve İslam Eserleri Müzesi ve Four Seasons Hotel İstanbul.
Ondokuzuncu yüzyılın ikinci yarısından itibaren, Rusya’nın hamiliğinde ve Bulgaristan’ın öncülüğünde Balkan İttifakı oluşmuştu.
Fakat bu ittifak daha sonra giderek güçlenecek ve kıtadaki ulus-devlet hedeflerinin gerçekleşmesi için güçlü bir zemin oluşturacaktı.
Tarih bize, bu ittifakın Osmanlı’yı büyük felakete götüren süreci hızlandırdığını gösteriyor.
Zira Avusturya ve Rusya’nın da katkılarıyla, Balkan devletleri nihayetinde Osmanlı’ya karşı ortak bir ittifak kurabildi ve amaçlarına ulaştı.
Bilgin Çelik’in bu özgün çalışması ise, hem bu ittifakın oluşumunu ve gelişimini irdeliyor hem de Osmanlı yönetiminin buna karşı diplomatik cephede verdiği karşılığın neden başarısız olduğunu derinlemesine irdeliyor.
Çelik, Osmanlı diplomatlarının önemli bir kesiminin Balkan İttifakı oluşumunu iyi takip edemediklerini ve güvenilir bilgiler edinme konusunda yetersiz kaldıklarını belirtiyor.
İmparatorluğu büyük felaketin eşiğine getiren nedenlerin arasında bu diplomasinin önemli rolü olduğunu savunan Çelik, Balkan Savaşı’nın da savaş meydanından önce diplomasi alanında kaybedildiğini öne sürüyor.
Kitap, bu başarısızlıkta diplomatların yetersizliklerinin yanı sıra hükümetlerin ve özellikle hariciye nezaretinin basiretsiz politikalarının giderek imparatorluğun çöküş sürecinde önemli bir etken olduğunu vurguluyor.
Dipnotski 