Kategori: Tarih

Uygur Kocabaşoğlu ve Aysun Akan – Mütareke ve Milli Mücadele Basını (2019)

Sabah’tan İkdam’a, Tanin’den Yeni Gazete ve Vakit’e; Abdullah Cevdet’ten Ahmed Ağaoğlu’na, Ahmed Emin Yalman’dan Yunus Nadi ve Zekeriya Sertel’e, Mütareke ve Milli Mücadele dönemi basın kuruluşları ve önde gelen gazetecileri hakkında arşivlik bir eser.

Uygur Kocabaşoğlu ve Aysun Akan’ın yaklaşık 730 sayfayı bulan bu oylumlu kitabı, bu alanda şimdiye kadar yapılmış en kapsamlı çalışma niteliğinde.

Kitap, o dönemlerdeki gazete ve dergilerin niteliklerini, toplumsal ve siyasi gelişmelerin basın dünyasına nasıl yansıdığını, basındaki örgütlenmelerin nasıl olduğunu, basın emekçilerinin içinde bulundukları koşulları ve basın-yayın kuruluşlarının ekonomi politiğini çok yönlü bir bakışla ortaya koyuyor.

Kitabın devamında ise, o dönemin gazete sahipleri, başyazarları, yazarları, çizerleri, muhabirleri, yöneticileri ve diğer çalışanlarının portrelerine yer veriliyor.

Çok sayıda görsel malzemeyle de zenginleşmiş kitabın, bütün bu yönleriyle, bu alanda araştırma yapacak kişilere çokça faydalı olacağını söylemeliyiz.

  • Künye: Uygur Kocabaşoğlu ve Aysun Akan – Mütareke ve Milli Mücadele Basını: Direniş ile Teslimiyetin Sözcüleri ve “Mahşer”in 100 Atlısı, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, tarih, 728 sayfa, 2019

Jacqueline Pauwels – Büyük Sınıf Savaşı (2019)

Jacqueline Pauwels’in Amerika Birleşik Devletleri’nin 2. Dünya Savaşı’ndaki rolünü irdelediği, bir yönüyle Amerika’nın gizli tarihi olarak dikkat çeken çalışması ‘Hayırlı Savaş Söylencesi’, bizde yakın zaman önce yayımlanmıştı.

Pauwels’in elimizdeki çalışması ‘Büyük Sınıf Savaşı’ ise, emperyalizm ve Büyük Savaş’ın ilişkisini, büyük sınıf savaşının en önemli durağı olarak Birinci Dünya Savaşı üzerinden izliyor.

Bu savaşı, kesinlikle bir sınıf savaşı, hatta “Büyük Sınıf Savaşı” olarak resmeden Pauwels, kitabına, 19. yüzyılın sosyoekonomik tarihindeki önemli gelişmeleri tasvir ederek başlıyor.

Yazar burada, Büyük Savaş’ın esasen soyluluğun, yani büyük toprak sahiplerinin ve özellikle sanayici ve bankacılardan oluşan büyük burjuvazinin ya da “üst orta sınıfın” bir ortakyaşam biçimi olan Avrupalı seçkinler tarafından istendiğini ve başlatıldığını ortaya koyuyor.

Pauwels ardından, 1914 yılının o muhteşem yazında sefil bir savaş neden ve nasıl çıktı sorusunun yanıtını arıyor.

Yazara göre sembolik olarak 1789’da başlayan on dokuzuncu yüzyılın Birinci Dünya Savaşı’nı yaratması gibi, Birinci Dünya Savaşı da İkinci Dünya Savaşı’nı, Soğuk Savaş’ı ve hatta günümüzdeki “Teröre Karşı Savaş”ı da içeren yirminci yüzyılı üretti.

Dolayısıyla kitap bu yönüyle 19. yüzyıl emperyalizminin nasıl Büyük Savaş’a yol açtığını ve 20. yüzyılda ve 21. yüzyılın başlarında emperyalizmin gelişmesi üzerinde nasıl bir iz bıraktığını da açıklamasıyla oldukça dikkat çekici.

  • Künye: Jacqueline Pauwels – Büyük Sınıf Savaşı, 1914-1918, çeviren: Çağdaş Sümer, Yordam Kitap, tarih, 491 sayfa, 2019

Yavuz Selim Karakışla – Eski Hayatlar, Eski Hatıralar (2015)

‘Eski Hayatlar, Eski Hatıralar’, belgelerin rehberliğinde, Osmanlı’da önemli olaylar kadar gündelik hayatta yaşanan ilginç gelişmelerin de izini süren güzel bir çalışma.

Kitap, 1760-1923 zaman aralığında, Osmanlı’da yankesici ve hırsızlara yönelik alınan önlemleri, Osmanlı’nın ilk bankasının kuruluş sürecini, Viyana’daki Osmanlı tiftik keçilerini, Osmanlı evlerindeki Avrupalı mürebbiyeleri ve buna benzer pek çok ilgi çekici konuyu aydınlatıyor.

  • Künye: Yavuz Selim Karakışla – Eski Hayatlar, Eski Hatıralar, Doğan Kitap

Jordi Tejel – Suriye Kürtleri (2015)

Suriye Kürtlerinin tarihsel, toplumsal ve siyasal dönüşümünün iyi bir analizi.

Fransız mandası döneminde Kürtler, Arap milliyetçiliği ile Baas sisteminin etkileri, Kürt sorununun ulusaşırı boyutları ve Mart 2004’te yaşanan Qamişlo ayaklanmasıyla başlayan yeni dönem, kitabın ilgi çekici konuları arasında.

Jordi Tejel’in çalışması, konu hakkında geniş bir perspektif sunmasıyla bu alanda yapılmış çalışmaların en iyilerinden.

  • Künye: Jordi Tejel – Suriye Kürtleri, çeviren: Burçin Koç, İntifada Yayınları

Büşra Ersanlı – Tarih Eğitiminde “Sen Kimsin?” Siyaseti (2019)

Büşra Ersanlı, daha önce yayımlanan önemli çalışması ‘İktidar ve Tarih’te, Türk Tarih Tezi’nin iktidarın siyasî tasarruflarına bağlı olarak yaratıldığı ve geliştirildiği ‘altın çağ’ı ele almıştı.

Çalışma, 1929-1937 zaman aralığında, Birinci ve İkinci Tarih Kongreleri’nden başlayarak hem tarih tartışmalarını hem de bu tartışmaların ders kitaplarına nasıl yansıdığını incelemişti.

Ersanlı’nın elimizdeki şahane çalışması da, özellikle ‘İktidar ve Tarih’teki ana meseleleri derinleştirmesiyle büyük önem arz ediyor.

Yazar ‘Tarih Eğitiminde ‘Sen Kimsin?’ Siyaseti’nde, Türkiye, Orta Asya Cumhuriyetleri ve Kafkaslarda tarih eğitimi, milli kimlik ve siyasal iktidar arasındaki ilişkilere odaklanıyor.

Kitap, özellikle erken Cumhuriyet döneminden bugüne uzanan süreçte iktidarın zihniyetinin tarih eğitimine yansımaları üzerinden ele almasıyla büyük önem arz ediyor.

Ersanlı’nın bunu yaparken de siyasetin tarih eğitimine yansımalarını Türkiye, Azerbaycan, Özbekistan ve Türkmenistan’da karşılaştırmalı bir yaklaşımla irdelemesi, kitabı ayrıca zenginleştiren hususlardan.

Kitapta ayrıca, Ersanlı’nın 1990’lardan bu yana bir siyaset bilimci, kadın akademisyen ve aktivist olarak deneyimlerini ve gözlemlerini paylaştığı bir söyleşi de yer alıyor.

  • Künye: Büşra Ersanlı – Tarih Eğitiminde “Sen Kimsin?” Siyaseti: Türkiye’den Orta Asya’ya, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 345 sayfa, 2019

Barbara Caine – Biyogafi ve Tarih (2019)

Tarih profesörü Barbara Caine, özellikle 19. ve erken 20. yüzyıl tarihi ve biyografisi alanlarında pek çok çalışmaya imza attı.

Caine bu kitabında ise, tarih ile biyografi arasındaki ilişkinin kökenlerine iniyor.

Yazar burada ayrıca, biyografinin bir yazınsal tür olarak nasıl ortaya çıkıp geliştiğini ve biyografinin yazımı ve yorumlanışıyla ilgili çağdaş yaklaşımların neler olduğunu ayrıntılı bir şekilde irdeliyor.

Caine, geçmişin daha insancıl, daha erişilebilir ve okuyucuyla daha bağlantılı kılmanın en iyi yollarından birinin biyografi türü olduğunu, zira biyografinin tarihte yaşanmış olaylardan söz etmenin en eski ve en popüler biçimi olduğunu belirtiyor.

  • Künye: Barbara Caine – Biyogafi ve Tarih, çeviren: Mine Sözen, İş Kültür Yayınları, tarih, 208 sayfa, 2019

Harun Karadeniz – Olaylı Yıllar ve Gençlik (2015)

Kırk dört yıl önce kaybettiğimiz, 68 kuşağının simge isimlerinden Harun Karadeniz’den, bir dönemin gençlik hareketinin geniş bir panoraması.

Karadeniz, öğrenci derneklerinde başlayan politik dönüşümü, Amerikan 6. Filo’suna karşı yapılan gösterileri, üniversite reformu eylemlerini ve işçilerin, köylülerin, tarım emekçilerinin direnişleri gibi konularda önemli bilgiler veriyor.

Türkiye’de toplumsal mücadele tarihinin önde gelen isimlerinden biri olan Harun Karadeniz, 12 Mart askeri darbesinin sistemli şiddetine maruz kalarak, tutuklandı ve tedavi imkânları bilinçli olarak ortadan kaldırıldı.

Ölüme terkedilen Karadeniz’in, yaşama veda etmeden önce kaleme aldığı ‘Olaylı Yıllar ve Gençlik’, 60’lı yılların başından 70’lere uzanan gençlik hareketlerinin geniş bir panoramasını tüm ayrıntılarıyla birlikte bulacaksınız.

  • Künye: Harun Karadeniz – Olaylı Yıllar ve Gençlik, Literatür Yayıncılık, siyaset, 224 sayfa, 2015

Cyril Aydon – İnsanlık Tarihi (2015)

İnsanın ve uygarlığın 150 bin yıl öncesinden bugüne uzanan serüveni bu kitapta.

Kitapta, insanların dünyaya yayılması, devletin icadı, tunç imparatorluklar, Yunan dünyası, Roma’nın yükselişi ve düşüşü, Amerika’nın keşfi, sömürgecilik faaliyetleri, Fransız devrimi, 1. ve 2. Dünya Savaşları ve bunun gibi pek çok tarihi olay karşımıza çıkıyor.

Çalışmayı, özellikle tarihin iyi bir özetini arayanlara öneriyoruz.

  • Künye: Cyril Aydon – İnsanlık Tarihi, çeviren: Ilgın B. Yıldız, Say Yayınları, tarih, 488 sayfa, 2015

Silvia Federici – Cadılar, Cadı Avı ve Kadınlar (2019)

Silvia Federici’nin bu harika çalışması, cadı avlarının tarihi ve mantığı hakkında muazzam bir kaynak.

Cadılaştırılmış kadınlara yapılan işkencenin izlerinin kapitalist gelişmenin yol açtığı yerinden edilmelerle ve mülksüzleştirmelere kadar sürdüğünü ortaya koyan Federici, kadına yönelik şiddetin özellikle cadı avlarında ne denli akıl almaz biçimler aldığını gösteriyor.

Kitap bununla da yetinmeyerek, kadına yönelik şiddetin bugün aldığı yeni biçimleri de gösteriyor ve bu şiddete karşı ne gibi direniş yolları ortaya koyabileceğimiz üzerine düşünüyor.

Kitaptan birkaç alıntı:

“Erkeklerin cinsel ihtiyaçlarının tatmin edilmesi ve daha da önemlisi verimli bir iş gücünün üretimi gibi faydacı hedefler ile kadının arzusunun bastırılması bir araya getirilir. Cadı avı sayesinde yıkıcı potansiyellerinden arındırılan kadın cinselliği, ancak üreme ve evlilik bağlamına yerleştirilerek iyileştirilebilirdi.”

“Kapitalizmin yükselişiyle, bireyin içgüdüsel arzularını disipline edip iş gücüne yönlendirme kapasitesini ödüllendiren yeni bir toplumsal ethos gelişmiştir.”

“‘Cadı’ gençliğinde ‘uçkuru gevşek’, ‘iffetsiz’ davranışlarda bulunmuş ‘kötü şöhretli’ kadındı. Genellikle evlilik dışı ilişkilerden çocukları olurdu. O dönemde yasalar, kilise ve ailenin yeniden düzenlenmesi aracılığıyla Avrupa’daki kadın nüfusuna dayatılan kadınlık modeliyle çelişen tavırlar sergiliyordu.”

  • Künye: Silvia Federici – Cadılar, Cadı Avı ve Kadınlar, çeviren: Bilge Tanrısever, Otonom Yayıncılık, tarih, 120 sayfa, 2019

Richard Clogg – Yunanistan’ın Kısa Tarihi (2015)

Ulusal bağımsızlık mücadelesinin başladığı 18. yüzyıl sonlarından bugüne, modern Yunanistan’ın nitelikli bir tarihi.

Osmanlı egemenliğinden sonra ülkenin bağımsızlığa kavuşması, iç savaş yılları ve 1990’larda başlayan siyasal modernleşme süreci, kitabın konuları arasında.

Richard Clogg imzalı kitabın sonunda da, bugünün siyasal, ekonomik ve toplumsal gelişmelerinin de incelendiği bir bölüm ve ayrıca tablolar, haritalar, fotoğraflar ve okuma önerilerini içeren bir listede de yer alıyor.

Çalışmanın, Helen kültürünü konu alan en iyi kitap olarak Runciman Ödülü’nü aldığını ve şimdiye kadar pek çok dile çevrildiğini de özellikle belirtelim.

  • Künye: Richard Clogg – Yunanistan’ın Kısa Tarihi, çeviren: Dilek Şendil, Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, tarih, 312 sayfa, 2015