Kolektif – Toplumcu Belediyecilik (2021)

Bu kitap, Türkiye’de toplumcu belediyecilik deneyimi ve kentsel siyaset alanına muazzam bir katkı sunuyor.

Çalışma, 1970’lerde CHP’nin İstanbul, Ankara, Adana, İzmit ve Çanakkale’deki başarıya ulaşmış toplumcu belediyecilik deneyimlerini inceliyor.

Türkiye’de 1970’lerde CHP’li belediye başkanları, dünyada 1968’den beri yükselen kentsel adalet ve özgürlük hareketleri ve yerel demokratik gelişmelerden de ilham alarak, uyguladıkları yerel politikalarla, yerel yönetimleri sadece hizmet üreten yapılar olmaktan çıkarıp, merkezî siyasetin karşısında bir siyasi alternatif olarak ortaya çıkarmışlardı.

Yerel yönetim seçimlerinde 1973’te oyların % 37’sini, 1977’de % 41,7’sini alan, 1977’de 67 il merkezinin 42’sini kazanan CHP’nin belediye kadroları, “toplumcu belediyecilik” anlayışını geliştirmişlerdi.

Bu, geniş̧ sosyal refah uygulamalarına dayanan ve “Belediyeler demokrasinin beşiğidir” şiarıyla âdeta “yerel hükümet” olma kapasitesi geliştirmeye yönelen bir anlayıştı.

Bu kitapta, İstanbul’da Ahmet İsvan, Ankara’da Vedat Dalokay ve Ali Dinçer, Adana’da Ege Bağatur, İzmit’te Erol Köke, Çanakkale’de Reşat Tabak yönetimleri örneklerine bakarak, toplumcu belediyecilik deneyimini enine boyuna inceleniyor.

2010’ların ikinci yarısında, CHP’li yerel yönetimler toplumcu belediyeciliği yenileyerek canlandırmaya yöneldiler.

Kitapta, dönemin ağır “vesayet ve velayet” koşulları altında yürütülen bu yerel siyasetin eleştirel bir değerlendirmesi de yer alıyor.

Sezgin Sezgin ve Tuğba Canbulut’un hazırladığı derlemede ayrıca Ulaş Bayraktar, Hatice Kurtuluş, Hülya Küçük Bayraktar ve İpek Sakarya’nın yazıları bulunuyor.

  • Künye: Kolektif – Toplumcu Belediyecilik: 1970’lerden Günümüze Bir Yerel Yönetim Deneyimi, derleyen: Sezgin Sezgin ve Tuğba Canbulut, İletişim Yayınları, siyaset, 252 sayfa, 2021

Fatih Yaşlı – “Halkçı Ecevit” (2020)

Türk sağı üzerine yaptığı çalışmalarıyla bilinen Fatih Yaşlı, bu sefer de 1960-1980 zaman aralığına odaklanarak Ecevit, “ortanın solu” ve CHP üzerine eleştirel bir çalışmayla karşımızda.

Kitap, CHP’nin, Ecevit’in ve “ortanın solunun” en güçlü zamanlarını yaşadığı bu dönemin iktisadi, siyasal ve toplumsal gelişmelerini ayrıntılarıyla sergilemesiyle bir başvuru kaynağı olmaya aday.

Kitabın ilk bölümü, CHP’nin 27 Mayıs’a bakışı ve Demokrat Parti (DP) iktidarının devrilmesinin ardından kurulan 27 Mayıs rejimi içerisindeki CHP’nin yerini anlatıyor.

İkinci bölümde, 1965 Türkiye’si ve dolayısıyla ortanın solunun ortaya çıktığı konjonktür inceleniyor, merkeze ise TİP’in artan siyasal etkisi ve buna verilen tepkiler konuluyor.

Bunun ardından İnönü’nün ortanın solunu ilk kez telaffuz ettiği röportajın ve Ecevit’in ortanın solunu doktrine etmeye başladığı ilk köşe yazılarının üzerinde duruluyor.

Üçüncü bölümde, 1969 seçimlerine Türkiye’nin nasıl bir politik atmosferde gittiği, merkeze solun yükselişi ve devletin buna yanıtı konularak anlatılıyor.

CHP’nin “yeni stratejisi” üzerinde durulduktan sonra, ortanın soluna ait “düzen değişikliği” kavramının ilk kez kullanıldığı “Düzen Değişikliği Programı” adı verilen seçim beyannamesi ayrıntılı bir şekilde inceleniyor.

Dördüncü bölümde, CHP gençliğinin ortanın soluna bakışı, ortanın solunun CHP yönetimi tarafından gençliği komünizmden koruyacak bir araç olarak görülmesi, gençliğin ortanın solunun parti örgütü tarafından benimsenmesinde oynadığı rol ve Ecevit’in CHP gençliği üzerindeki etkisi anlatılıyor.

Beşinci bölümde, 12 Mart’ın hem CHP hem de ortanın solu üzerindeki etkisi anlatılıyor.

Altıncı bölümde, büyük umutlarla kurulan CHP- MSP koalisyon hükümetinin neden uzun ömürlü olamadığı Kıbrıs Harekâtı ve Af Yasası merkeze konularak irdeleniyor.

Kitabın yedinci ve son bölümünde ise, 1977 seçimlerinden sonra ortaya çıkan hükümet bunalımı ve 2. Milliyetçi Cephe hükümetinin kuruluşu ele alınıyor.

Ardından, Ecevit’in AP’de yaşanan çatlak sonrası partilerinden istifa eden milletvekilleri ile anlaşarak 2. MC’yi gensoru ile düşürmesi ve hükümeti kurma süreci üzerinde duruluyor.

  • Künye: Fatih Yaşlı – “Halkçı Ecevit”: Ecevit, Ortanın Solu, CHP (1960-1980), Yordam Kitap, siyaset, 367 sayfa, 2020

Akın Simav – Turan Güneş’in Siyasal Kavgaları (2009)

Akın Simav’ın, Turan Güneş’le uzun soluklu söyleşi ve görüşmelerinin ürünü olan ‘Turan Güneş’in Siyasal Kavgaları’, Türkiye siyaset tarihinde önemli yeri olan Güneş’in siyaset arenasındaki mücadelelerini anlatıyor.

Belgesel nitelikli çalışmada, Turan Güneş’in Demokrat Parti’ye girer girmez Adnan Menderes’e ve onun anti-demokratik düzenlemelerine karşı mücadelesi; DP’den kopuşu ve Hürriyet Partisi’ni kurması; 1969 sonrası CHP içinde başlayan Ortanın Solu hareketindeki rolü; dışişleri bakanlığına gelişi ve bu bakanlıktaki icraatları gibi birçok konu yer alıyor.

  • Künye: Akın Simav – Turan Güneş’in Siyasal Kavgaları, Agora Kitaplığı, siyaset, 278 sayfa

Şeref Bakşık – CHP ile Bir Ömür (2009)

Bilindiği gibi Şeref Bakşık, Türkiye siyasetinin önemli aktörlerinden. Bakşık’ın politik yaşamı, İzmir basın temsilcisi olarak seçildiği Kurucu Meclis üyeliğiyle başladı ve 1961 Anayasası’nın hazırlanması çalışmalarına katıldı.

1961’de Cumhuriyet Halk Partisi listesinden İzmir milletvekili seçilen Bakşık, bu görevini üç dönem sürdürdü.

Bakşık’ın bu kitaptaki anıları, demokrasinin Türkiye macerasını, başta İsmet İnönü olmak üzere tanınmış pek çok isim üzerinden okurlarla paylaşıyor.

Yazar, erken yaşta politikaya duyduğu ilgiyi, 1960 darbesini, 1961 genel seçimlerini, 21 Mayıs 1963 silahlı ayaklanmasını, İsmet İnönü ile birlikteliğini, 12 Mart ve 12 Eylül darbelerini anlatıyor.

  • Künye: Şeref Bakşık – CHP ile Bir Ömür, Cumhuriyet Kitapları, anı, 542 sayfa

Fevzi Çakmak – Bursa Yerelinde Cumhuriyet Halk Partisi (2015)

Fevzi Çakmak’tan, Bursa Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) il teşkilatının 1946-1960 yılları arasındaki çalışmalarını aydınlatan önemli bir araştırma.

CHP’nin Bursa’da kuruluşu, gelişimi ve ertesinde yaşanan gelişmeleri kapsamlı bir şekilde inceleyen ve çok sayıda belge ve fotoğrafla zenginleştirilen çalışma, Bursa’nın yakın dönem siyasi tarihi açısından büyük bir boşluğu doldurmakta.

  • Künye: Fevzi Çakmak – Bursa Yerelinde Cumhuriyet Halk Partisi, Nilüfer Belediyesi Yayınları

Ahmet Gülen – Türkiye’de Partili Cumhurbaşkanı Tartışmalarının Kısa Tarihçesi (2018)

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun ardından Mustafa Kemal Atatürk ve kendisinin ardından gelen İsmet İnönü, hem CHP Genel Başkanlığı ve hem de Cumhurbaşkanlığı görevlerini üstlenmişti.

Bugün sağ cenahta yer alan siyasetçiler şimdilerde canı gönülden “Partili Cumhurbaşkanlığı”nı savunurken, Atatürk ve İsmet İnönü’nün bu konumunu referans gösterse de, onların öncüleri olan Demokrat Parti idarecileri o zamanlar bugünkü sağ parti idarecileriyle tamı tamına zıt söylemlere sahipti.

CHP’ye muhalif parti idarecilerine göre Cumhurbaşkanı partisiz olmalı ve Devlet Başkanı partiler arası ilişkilerde bir tür hakem görevi üstlenmeliydi.

İşte Ahmet Gülen de bu önemli çalışmasında, ağırlıklı olarak çok partili dönemlerde kurulan muhalefet partilerinin “Parti Başkanlığı – Devlet Başkanlığı” birleşmesine değerlendirmelerinin ve buna yönelttikleri eleştirilerinin izini sürüyor.

1923-1950 arasında iktidarda bulunan CHP idarecilerinin eleştiriler karşısındaki tutum ve davranışlarını da irdeleyen Gülen’in çalışması, cumhuriyetin erken dönemi sayılan ilk 27 yılında ortaya çıkan “Partili Cumhurbaşkanı” tartışmalarına ışık tutmasıyla önemli.

  • Künye: Ahmet Gülen – Türkiye’de Partili Cumhurbaşkanı Tartışmalarının Kısa Tarihçesi (1923-1950), Tarihçi Kitabevi, tarih, 120 sayfa, 2018

Şahin Aybek – Atatürk, CHP ve Eğitim (2014)

CHP’nin tarihsel, siyasi gelişimi içinde eğitimin yeri ve ağırlığı nedir?

Bu soruya ayrıntılı bir yanıt veren Şahin Aybek, Atatürk’ün eğitime dair görüşleri ve Atatürk’ün eğitim felsefesinden başlayarak, CHP belgelerinde eğitim, Cumhuriyet dönemi eğitim politikaları, Türkiye’nin güncel eğitim sorunları ve bunların çözümü konularını tartışıyor.

Kitaba Deniz Baykal, Hikmet Çetin ve Altan Öymen ve Kemal Kılıçdaroğlu da önsöz yazmış.

Künye: Şahin Aybek – Atatürk, CHP ve Eğitim, Sonçağ Yayıncılık

Cemil Koçak – CHP İktidarının Sonu (2017)

Cemil Koçak, kapsamlı çalışması ‘Türkiye’de İki Partili Siyâsî Sistemin Kuruluş Yılları’nın 6. ve son cildinde, yakın dönem Türkiye tarihinde köklü değişim yaratan 1950 seçimlerine odaklanıyor.

Peki, bu seçim gerek Türkiye tarihinde ve gerekse yarattığı yansımalar nedeniyle bugün, neden çok önemli?

Bu seçimin yarattığı en büyük dönüşüm, Türkiye’de 1908’den beri devam eden bir iktidarın iktidardan ayrılmasıyla sonuçlanmasıydı.

Koçak çalışmasında, CHP, DP ve MP’nin başrollerini oynadığı bir iktidar savaşında,

  • Türk-Amerikan yardım antlaşmasını,
  • Marshall Planı’nı ve bunun Türkiye’deki etkilerini,
  • NATO’nun kuruluşunu ve Türkiye’ye yansımalarını,
  • Birleşmiş Milletler ile Türkiye ilişkilerini,
  • Filistin’in bölünmesi ve İsrail’in kuruluşunu,
  • Türkiye’nin BM Güvenlik Konseyi adaylığını,
  • Şemsettin Günaltay Hükümeti’nin kuruluşu ile birlikte, iktidarın seçmen desteği kazanmak amacıyla nasıl politikalar ortaya koyduğunu,
  • Sabahattin Ali’nin öldürülmesiyle solu hedef alan terörü,
  • İstiklal Mahkemeleri Kanunu’nun kaldırılmasını,
  • Valilerin yetkilerinin artırılmasını,
  • Yine sol üzerindeki terörün bir sonucu olarak TCK’da 141 ve 142. Maddelerin değiştirilmesi ve cezaların ağırlaştırılmasını,
  • İsmet İnönü’nün TBMM’yi son açış nutkunu ve İnönü’nün siyasi gelişmelere ilişkin değerlendirmelerini,
  • Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu’nda (ÇTK) yapılan değişiklikleri,
  • Nâzım Hikmet’in af kampanyası ve Çiçekpalas olayını,
  • Türk Ocakları’nın yeniden açılışını,
  • Türkiye’nin NATO’ya girme çabalarını,
  • Kıbrıs sorununu,
  • 14 Mayıs 1950 milletvekili genel seçimleri ve sonrasında yaşananları,
  • Ve bunun gibi, o dönemde yaşanmış pek çok gelişmeyi analiz ediyor.

Kapsamıyla dikkat çeken çalışma, esas olarak bir “iktidar mücâdelesi”nden ibaret olan bir sürecin öyküsü olarak okunabilir.

  • Künye: Cemil Koçak – CHP İktidarının Sonu: Türkiye’de İki Partili Siyâsî Sistemin Kuruluş Yılları (1945-1950) Cilt 6, İletişim Yayınları, tarih, 552 sayfa, 2017

Orhan Birgit – Kalbur Saman İçinde (2012)

  • KALBUR SAMAN İÇİNDE, Orhan Birgit, Doğan Kitap, anı, 225 sayfa

 KALBUR

Gazeteci ve siyaset adamı Orhan Birgit, anılarının ilk cildi olan ‘Evvel Zaman İçinde’de, doğumundan 1965 genel seçimlerine kadarki süreci anlatmıştı. Yazar elimizdeki kitabında ise, söz konusu dönemin devamında Türkiye’nin siyasi ve toplumsal hayatına dair gözlemlerini, bilhassa bu dönemde CHP’de yaşanan gelişmeleri  merkeze alarak paylaşıyor. Birgit burada, Bülent Ecevit’in CHP içinde yükselişini, Kıbrıs Barış Harekatı’nın perde arkasında yaşananları, 12 Mart Muhtırasını, Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idam edilişini, 12 Eylül darbesini, Özallı yılları ve AKP’nin güçlü bir politik aktör olarak ortaya çıkışını anlatıyor.