Kategori: Bilim

Georges Canguihem – Normal ve Patolojik (2019)

Georges Canguilhem, ilk kez 1966 yılında yayımlanan bu kitabıyla, 19. yüzyılda bir bilim olarak ortaya çıkıp hızla gelişen biyolojiyi ortaya çıkaran koşulların derinlikli bir analizini yapıyor.

Canguilhem’in bunu yaparken, biyolojinin yükselişiyle paralel biçimde ortaya çıkan sağlık ve hastalığın tanımlandığı yeni algıyı analiz ediyor ve buradan yola çıkarak normal ve patolojik kategorilerinin objektif, bilimsel kavramlar olmadığını gözler önüne seriyor.

Canguilhem’e göre yaşam mekanik ya da kimyasal süreçlerde değil canlının ortamı ile kurduğu karşılıklı yaratıcı ilişkide aranmalıdır.

Başka bir deyişle, yaşam, yaşayandan hareketle anlaşılmalıdır.

Kitap, Modern biyoloji ve tıbbın epistemolojik temellerinin politik, ekonomik ve teknolojik yapıyla nasıl iç içe geçtiğini göstermesiyle de dikkat çekiyor.

Canguilhem’in, özellikle de yeni bilgi alanlarının ortaya çıkışı konusunda burada ortaya koyduğu yaklaşımın, Michel Foucault ve Louis Althusser’in düşüncesi üzerinde etkili olacaktı.

Kitaptan bir alıntı:

“Hastaların olduğu bir dünyada hasta olmamak zamanla bir rahatsızlık doğurur….Böylece normal insanda normal kalmakla ilgili bir endişe doğar, sağlığın sınanması için yani onun kanıtı olarak duyulan hastalık ihtiyacı; bilinçdışı bir hastalık arayışı, hastalığı kışkırtma doğar. Normal insanın hastalığı, kendisine duyduğu biyolojik güvende bir yarığın belirmesidir.”

  • Künye: Georges Canguihem – Normal ve Patolojik, çeviren: Perge Akgün, MonoKL Yayınları, psikanaliz, 264 sayfa, 2019

Leonard Mlodinow – Akıllı Homo Sapiens (2019)

Bildiğimiz anlamıyla insanın, dünya üzerindeki macerası çok uzun değildir.

Onu, atası Homo Sapiens olarak milyonlarca yıl önce, taş aletlerin yardımıyla güç bela hayatını sürdürürken görürüz.

Peki, ne oldu da bir zamanlar yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmış bu varlık, günümüzün bu öngörülmemiş uygarlığını ve akıl almaz teknolojisini geliştirdi?

Leonard Mlodinow, Afrika’daki kökenlerimizden bugüne uzanarak, insanlık tarihinin ve en önemlisi de bu tarihi mümkün kılan bilimsel gelişmelerin kapsamlı bir belgeselini sunuyor.

İnsanoğlunun uygarlaşma serüveninde öne çıkmış fikirler ve yaklaşımlar ile bu macerada etkili olmuş belli başlı filozof ve bilginlerin katkılarını da ortaya koyan Mlodinow, bilimin insanlığın macerası içinde nasıl bir yer tuttuğunu ve bugün hangi bilimsel sorunların gündemde olduğunu ele ayrıntılı bir şekilde ortaya koyuyor.

Kolay anlaşılabilir bilimsel çalışma arayanların muhakkak edinmesi gereken bir kitap.

  • Künye: Leonard Mlodinow – Akıllı Homo Sapiens, çeviren: Mihriban Doğan, Say Yayınları, bilim, 464 sayfa, 2019

Michael Shermer – Evrim ve Yaratılışçılık (2009)

‘Bilimin Sınır Bölgeleri’ ve ‘İnsanlar Neden Saçma Şeylere İnanır?’, bilim, batıl inançlar ve zamanımızın diğer kafa karışıklıkları konusunda çok satan kitapların yazarı Michael Shermer’in daha önce Türkçede yayımlanmış eserleri.

Shermer elimizdeki nitelikli eserinde ise, yaratılışçıların evrim teorisine, Darwin’e ve bilime saldırılarına yanıt veriyor.

Shermer, rahat okunabilir bir üslupla evrim teorisini anlatıyor; din ve bilimin neden bir araya getirilemeyeceğini gösteriyor.

Shermer, “yaratılış bilimi”nin sadece ad olarak bilimsel olduğunu; bunun aksine evrim teorisininse dini bir doktrinden ziyade bilimsel bir teori olduğunu bir kere daha gözler önüne seriyor.

  • Künye: Michael Shermer – Evrim ve Yaratılışçılık, çeviren: Zeynep Beyhan Koç, Altın Bilek Yayınları, bilim, 123 sayfa

Vilayanur Subramanian Ramachandran ve Sandra Blakeslee – Beyindeki Hayaletler (2018)

Vilayanur Subramanian Ramachandran sinirbilimin Sherlock Holmes’u olarak biliniyor.

Ramachandran’ın nöroloji hastalarıyla çalışma deneyimlerine ve nöroloji hastalarının gerçek hikâyelerine dayanarak kaleme aldığı ve yeni baskısıyla raflardaki yerini alan bu harika kitap da, beyin hakkında ufuk açıcı bir çalışma.

Ramachandran’ın Sandra Blakeslee ile birlikte yazdığı kitap hayalet uzuvlar, beden imgesi ve benliğin aldatıcı doğası gibi konuları en güncel bulgulardan yola çıkarak irdelediği gibi, beyinle, zihinle ve bilinçle ilgili aklımıza takılan pek çok sorunun yanıtını da arıyor.

  • Ben kimim?
  • Ölümden sonra ne oluyor?
  • Zihnimin kökeni beynimdeki sinir hücreleri mi?
  • Eğer böyleyse, özgür iradenin amacı ne?
  • Yüzleri nasıl tanırız?
  • Niçin ağlarız?
  • Neden güleriz?
  • Neden rüya görürüz?
  • Neden müzik ve sanattan zevk alırız?

Kitap, bu ve bunun gibi ilgi çekici soruların yanıtlarını ararken, aynı zamanda bize nörobiyolojinin ne denli büyüleyici bir alan olduğunu da gösteriyor.

  • Künye: Vilayanur Subramanian Ramachandran ve Sandra Blakeslee – Beyindeki Hayaletler: İnsan Zihninin Gizemlerine Doğru, çeviren: Levent Öztürk, Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, bilim, 326 sayfa, 2018

Ian Stewart – Güzellik Neden Gerçekliktir? (2015)

Güzellik kavramının gelişimini, simetrinin tarihiyle harmanlayan ilgi çekici bir inceleme.

Görelilik kuramı, kuantum mekaniği, sicim kuramı, çağdaş kozmoloji ve simetri gibi farklı alanlara atıflarda bulunan ünlü matematikçi Ian Stewart, güzelliğin matematiksel kesinliğini bulmanın peşinde.

  • Künye: Ian Stewart – Güzellik Neden Gerçekliktir?, çeviren: Zekeriya Aydın, Alfa Yayınları

Matt Ridley – Gen Çeviktir (2009)

Bilim yazarı Matt Ridley ‘Gen Çeviktir’de, insan davranışlarının kökeninde doğuştan gelen özelliklerin mi, çevresel etkenlerin mi belirleyici olduğu konusunu irdeliyor.

İnsan davranışlarının hem doğayla hem de yetiştirmeyle açıklanması gerektiğini savunan Ridley, insanın hem özgür irade sahibi hem de içgüdüler ve toplumun etkisi altında olduğunu söylüyor.

Ridley, insan doğasının, Darwin’in evrimi, Galton’un kalıtımı, James’in içgüdüleri, Piaget’nin gelişimi, Watson’ın bağdaştırma yeteneği, Pavlov’un refleksleri, Freud’un bilgilendirici deneyimleri, Boas’ın kültürü, Durkheim’ın iş bölümü gibi birçok yaklaşımın kombinasyonu olduğunu savunuyor.

  • Künye: Matt Ridley – Gen Çeviktir, çeviren: Mehmet Doğan, Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, bilim, 341 sayfa

Étienne Klein – Kuantum Dünyasında Küçük Bir Gezinti (2018)

Daha önce burada, Étienne Klein’ın ‘Evrenin Kökeni Üzerine’ adlı kitabına da yer vermiştik.

Yazar şimdi de, kuantum fiziğini popüler bir yaklaşımla enine boyuna açıkladığı bu rehber kitabıyla karşımızda.

Klein kitabında,

  • Kuantum fiziğinin temel ilkelerinin neler olduğunu,
  • Gündelik hayatımızda kuantum fiziğinin izini nasıl sürebileceğimizi,
  • Belirlenemezlik ilkesini,
  • Einstein’ın temel itirazlarını,
  • Einstein-Bohr tartışması sonrasında fizikçilerin nasıl farklı kamplara bölündüğünü,
  • Çokça tartışılan kuantum teorisinin gerçeklikle ilişkisini,
  • Ve bu gerçeklik ilişkisiyle ilgili ortaya konan farklı yaklaşımları akıcı bir üslupla ortaya koyuyor.

Künye: Étienne Klein – Kuantum Dünyasında Küçük Bir Gezinti, çeviren: Ahmet Nüvit Bingöl, Bgst Yayınları, bilim, 133 sayfa, 2018

Jean-Baptiste de Panafieu – Darwin: Herkes İçin Evrim (2018)

Jean-Baptiste de Panafieu iyi bir okyanus bilimci, fakat biz kendisini, kaleme aldığı önemli popüler bilim kitaplarıyla da biliyoruz.

de Panafieu’nun elimizdeki çalışması ise, Darwin’in evrim kuramı, kuramın gelişimi ve bu konuda yürütülen güncel tartışmalar hakkında dört dörtlük bir rehber.

de Panafieu, Darwin’in meşhur Beagle gemisiyle yaptığı yolculuktan başlayarak,

  • Evrim kuramının oluşumunu,
  • Evrimin temel mekanizmalarını,
  • Doğal seçilim ve varyasyon gibi, kuramın temel kavramlarını,
  • Genetik ve moleküler biyolojideki devrimlerin evrim kuramına getirdikleri katkıları,
  • Yaratılışçılar ve akıllı tasarımcılar gibi şarlatanların evrim kuramına yönelik saldırıları,
  • Evrim kuramının neden toplumsal bir mücadele alanı haline geldiğini,
  • Kötü niyetli yaklaşımların evrim kuramının temel kavramlarını nasıl çarpıttıklarını,
  • Evrim kuramının bütün bunlara rağmen yepyeni bilim dallarına neden ve nasıl ilham vermeye devam ettiğini,
  • Ve Darwinciliğin yarınlar için neler vaat ettiğini derinlemesine irdeliyor.

Evrim kuramı ve bu konuda yürütülen güncel tartışmalar hakkında iyi bir rehber arayanlar bu çalışmayı kaçırmasın deriz.

  • Künye: Jean-Baptiste de Panafieu – Darwin: Herkes İçin Evrim, çeviren: Nıvart Taşçı, Bgst Yayınları, bilim, 148 sayfa, 2018

Cengiz Yalçın – Dinsel Paradigma ve Evrensel Gerçek (2009)

Cengiz Yalçın ‘Dinsel Paradigma ve Evrensel Gerçek’te, bilimsel araştırmaların sonuçları ile inanç dünyası arasındaki çelişkileri, rekabetleri ve benzerlikleri konu ediniyor.

Bilimin kendi iç dinamiklerini irdeleyen Yalçın, akıllı tasarım, zaman, uzay-zaman, doğa kanunları, matematik, gerçek ve sanal evren, inancın doğası ve evrimsel biyoloji konularını detaylı bir biçimde inceliyor.

Bilginin bir ülkenin geleceği için vazgeçilmez olduğunun altını çizen Yalçın, gelişmenin motorunun siyasal rejimler değil, bu rejimlerin bilimle olan ilişkisi olduğunu söylüyor.

  • Künye: Cengiz Yalçın – Dinsel Paradigma ve Evrensel Gerçek, Arkadaş Yayınevi, bilim, 254 sayfa

Thomas S. Kuhn – Yapı’dan Sonraki Yol (2019)

Bilim felsefesi alanında çığır açıcı bir eser olan ‘Bilimsel Devrimlerin Yapısı’nın yazarı Thomas Kuhn’un farklı zamanlarda kaleme aldığı makaleler bu kitapta yer alıyor.

Kuhn ‘Bilimsel Devrimlerin Yapısı’nda, bilim tarihinin tedricî ve birikimsel olmadığını, bunun yerine birbirini takip eden az çok köklü “paradigma değişimleri” ile kesintiye uğradığını savunmuştu.

Öte yandan Kuhn’un, bu özetlediğimiz görüşünde zamanla bir miktar değişim geçirdiği de bilinir.

İşte bu kitapta toplanan makaleler,  Kuhn’un kendi “devrimsel” hipotezlerini sonradan yeniden düşünme ve genişletme girişimlerini temsil etmeleriyle büyük öneme haiz.

Buradaki makalelerde,

  • Bilimsel devrimin ne olduğunu,
  • Bilimin “sosyal bir girişim oluşu”nun bize ne söylediğini,
  • Bilimsel ilerleme ile evrimsel biyolojik gelişim arasındaki benzerliklerin neler olduğunu,
  • Farklı diller arasında iletişim zorlukları doğuran “ortak-ölçüsüzlük” ve “karşılaştırılabilirlik, iletişilebilirlik” meselelerinin ne anlama geldiğini ve bunları nasıl ele alabileceğimizi,
  • Ve bunun gibi ve ilgi çekici konular tartışılıyor.

Bizde daha önce yayınlanmış, yine Kuhn’un makalelerini bir araya getiren ‘Asal Gerilim’in devamı olarak da okunabilecek kitapta, Kuhn’la Atina Üniversitesi’nde yapılmış geniş bir mülakatın kaydı da yer alıyor.

Özellikle bu söyleşi, Kuhn’un kişisel hayatı ile düşünsel serüveninden dikkat çekici ayrıntılar sunmasıyla önemli.

  • Künye: Thomas S. Kuhn – Yapı’dan Sonraki Yol: Felsefi Makaleler (1970-1993), Otobiyografik Bir Mülakatla Birlikte, editör: James Conant ve John Haugeland, çeviren: Erkan Bozkurt, İletişim Yayınları, felsefe, 408 sayfa, 2019