Modernleşme çalışmalarının hız kazandığı 19. yüzyılda, Mevleviliğin Osmanlı devlet ve toplum hayatındaki yerini irdeleyen bir araştırma.
Serdar Ösen, Anadolu’da Mevleviliğin ortaya çıktığı koşulları ve 19. yüzyıl boyunca Osmanlı tahtında bulunmuş padişahların dönemlerini esas alarak siyasi ve toplumsal alanda Mevleviliğin nasıl bir tarihi seyir izlediğini tartışıyor.
Ali Mezghani, bu ufuk açıcı analizinde, İslam hukukunun tarihsel gelişimi bağlamında Arap ülkelerindeki hukuk sorununu irdeliyor.
Arap ülkelerinde gerçek anlamda çağdaş hukukun ortaya çıkmadığını belirten yazara göre bunda en önemli etken, dinin, devletin ve toplumun temel belirleyicisi olarak korunması.
Kitapta,
Mezghani’ye göre, modern devletin temel öğelerinden olan hukuki yapı gelişmedikçe, Arap ülkeleri devletlerinin modernleşme süreçleri sekteye uğrayacaktır.
Rainer Maria Rilke’nin ‘Duino Ağıtları’ ile genç yaşta ölen Hertha Krätner’in ‘Bir Meleğin Yakarışı’ndaki melek imgesinin, Hıristiyanlık ve İslamiyet bağlamında yorumlanışı.
Rilke’nin meleğinin İslamiyet’ten, Krätner’in yapıtındaki meleğin de Hıristiyanlıktan izler taşıdığını savunan Funda Kızıler Emer, buradan hareketle farklı dinler arasındaki diyalog imkânlarını tartışıyor.
Batılı sömürgecilerin cihatçı söylemi nasıl harekete geçirdiğini gözler önüne seren bir inceleme.
Üç kıtada sürdürdüğü araştırmalarıyla, Nazi Almanya’sının İslamla bağlarının kapsamlı bir dökümünü sunan David Motadel, dinsel politika kullanımının varabileceği tehlikeli durakları gösteriyor.
Kitapta,
İkinci Dünya Savaşı’nda Almanların İslam ile ilişkisinin tarihsel gelişimi,
Nazilerin işgal ettikleri bölgelerde Müslümanlara yönelik politikaları,
Ve Alman ordusundaki Müslümanların devşirilmesinde dinin oynadığı rol gibi birçok önemli konu ele alınıyor.
Kitap bilhassa, İslam’ın politik çıkarlar için nasıl ustaca kullanılabileceğini ayrıntılı bir şekilde ortaya koymasıyla çok önemli.
Aydın Işık ‘İnanç Krizi’nde, Augustinus, Gazali, Kant ve Russel gibi filozoflar üzerinden inanç krizini inceliyor.
Işık, çalışmasına, inanç ya da inançsızlığın temelleri üzerine düşünerek başlıyor.
Yazar ardından, St. Augustinus felsefesi ve hakikat arayışına; klasik İslam monoteizminin en büyük savunucularından biri olan Gazali’nin düşüncesine ve onun imandan ne anladığına; Kant düşüncesinin inanç ve doğru dinin kıstasının ne olabileceğine ve nihayet, İngiliz analitik felsefeisinin önemli filozoflarından Bertrand Russel’ın inanç ya da inançsızlıkla ilgili görüşlerine odaklanıyor.
Çalışma, dört filozofun fikirlerinden yola çıkarak, insanın inanç ve inançsızlık durumlarını irdeliyor.
İslam iktisat tarihine katkı sunan, İslâm’da yönetim-piyasa ilişkisini araştıran bir inceleme.
İslâm’da üretim faktörleri ve mal piyasalarına dair düzenlemeler, piyasalara müdahaleleri gerçekleştiren devlet organı konumundaki “Hisbe” kurumunun yapısı ve Hz. Ömer’in servetlerini müsadere ettiği devlet memurları konularında bilgilenmek isteyenler, bu kitaba muhakkak bakmalı.
Marksist bir yaklaşımla, dinler tarihinin çizgili hikâyesi.
Rius özgün çizimleriyle, Hıristiyanlık başta olmak üzere, dünya dinlerinin egemen sınıflarca nasıl iktidar kurma aracı olarak kullanıldığını, “Gerilla İsa” figürünün nasıl ehlileştirildiğini ve Marksizm ile ateizm arasındaki ilişkiyi resmediyor.
İslam’ın ilk devirlerinin kapsamlı bir incelemesi.
Abdülbaki Gölpınarlı, Hz. Muhammed’in doğduğu ve yaşadığı çevreyi, kendisine ilk vahyin inişini, İslamiyeti yaymak için giriştiği savaşları, dört halife dönemini ve Kerbela’yı anlatıyor.
Kitapta, İslam’ın akıl, insan, eşitlik, özgürlük ve savaş konularına yaklaşımı da açıklanıyor.
Haçlı Seferlerini konu edinen anlatılardaki en büyük sıkıntılardan biri, genelde bu süreci yalnızca Batılıların gözünden izlemeleri.
Bu kitabın Batılı yazarı Paul Cobb ise, Haçlı Seferlerinin başından sonuna tüm serüvenini İslam dünyasının gözünden bakarak izleyerek çok özgün bir çalışmaya imza atmış.
Bu yönünden kaynaklı olarak, özellikle Ortaçağdaki İslam ve Haçlı Seferlerini ele alan İslam literatürünü Batılılara aktarması ve konuya dair Batı dünyasındaki yanlış anlamaları düzeltmesi kitabı dikkat çekici kılan hususlardan.
Kitabın bir diğer önemli katkısı da, Haçlı Seferlerini, sık yapıldığı gibi Hıristiyanlık ve İslam arasındaki çatışmanın yalnızca bir evresi olarak görmemesi, ayrıca coğrafi olarak da sadece Ortadoğu’yla sınırlandırmaması.
Cobb, araştırmacıların Haçlı Seferlerini 11.-14. yüzyıllar arasıyla sınırlandıran bakışına karşılık, Batılı devletler ile İslam dünyası arasındaki çatışmaları çok daha geniş bir tarihsel bağlam içinde, örneğin Aragon ve Kastilya krallıklarının Endülüs’teki, Normanların Sicilya’daki ve Osmanlıların Rumeli’deki fetihlerini de içine alacak şekilde genişleterek irdeliyor.
Müslüman çoğunluğun içinde asimile olmuş, “Ne Hz. İsa’ya ne Hz. Muhammed’e yaranabilmiş” Ermenilerin hikâyeleri, bu özgün çalışmada sunuluyor.
Kitap, Sünni bir Türk/Kürt gibi veya Kürt/Alevi gibi yaşamış, kimisi molla-müezzin olmuş veya hacca gitmiş; Ermeni kimliklerine döndükten sonra ise Hıristiyan Ermeniler tarafından kabul görmekle ilgili sıkıntı yaşayanların tanıklığını sunuyor.
