Kategori: Tarih

Erdal İnce – Türk Siyasal Yaşamında Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu (2009)

Erdal İnce elimizdeki ilgi çekici çalışmasında, tek partili sistemden çok partili yaşama geçiş döneminde, 1930’dan beri kendisini ifade etme olanağı bulamamış olan muhalefetin, Çiftçiyi Topraklandırma Kanun Tasarısı görüşmeleri sırasında kendisine yeni aktörler bularak varlık gösterdiği süreci irdeliyor.

Üç bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde, Osmanlı’nın Türkiye Cumhuriyeti’ne devrettiği toprak sistemi ve sorunları ele alınıyor.

İkinci bölümde, söz konusu kanunun içeriği, amacı ve yasanın müzakereleri sırasındaki görüşmelere yer veriliyor ve üçüncü bölümde de, kanunun siyasal hayata etkilerine odaklanılıyor.

  • Künye: Erdal İnce – Türk Siyasal Yaşamında Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu, Libra Kitap, inceleme, 198 sayfa

James Adam – Antik Yunan’ın Din Öğretmenleri (2019)

❝Dindarlık Tanrının ebeveyn olarak tanınmasından başka bir şey değildir.❞

Bu kapsamlı çalışma, antik Yunan din geleneğinin gelişimi hakkında bir başvuru kaynağı olmaya aday.

Kitabın yazarı James Adam’ı, Platon diyaloglarının çevirmeni olduğu kadar, klasikler uzmanı olarak da biliyoruz.

Bu kitap ise, Adam’ın bu konuda verdiği derslerinden oluşuyor.

Adam burada, eski Yunan’ın ilk şairleri olan Homeros ve Hesiodos’a, tragedya yazarları Aiskhlos, Euripides ve Sophokles’e ve oradan Sokrates öncesi filozoflardan Platon’a ve Sofistlere uzanarak antik Yunan din geleneğinin kapsamlı bir fotoğrafını çekiyor.

Kitabın en önemli katkılarından biri ise, dinsel düşüncenin ilerlemesinin o dönemin şairleri ve filozofları üzerindeki etkilerini ortaya koymasıdır diyebiliriz.

Kitaptan birkaç alıntı:

❝Hiç doğmamak her halükârda en iyisidir;

Ancak gördükten sonra bir kez günışığını insan,

İkinci en iyi, mümkün olduğunca çabuk

Dönmesidir geldiği yere.❞

❝Adalet sessiz dursa da, geçmiş ve şimdiye dair neyin ne olduğunu bilir ve sonunda muhakkak ödeşmeye gelir.❞

❝Gerçek filozof, ruh uğruna bedeni öldüren kişidir: Nitekim tüm yaşamı ölümün bir çalışması veya daha doğrusu provasından ibarettir.❞

❝Hiçbir ölümlü insan mutlu değildir; aksine güneşin tepeden baktığı kim varsa hepsi sefildir.❞

❝Dışarı gitme, kendi içine dön. Hakikat insanın içinde yatar.❞

❝İnsanın neşesi hızla büyür ve hızla yere düşer, ters bir kararla sarsılarak. Bir günlük yaratıklar! İnsan nedir? Ne değildir? Bir gölgenin düşüdür insan.❞

❝İnsanoğlunun gücü azdır ve çabaları nafiledir; şu kısa ömrü zahmet üzerine zahmetle doludur. Ve herkesin üzerinde kaçınılmaz ölüm asılıdır. İyiler de kötüler de ondan eşit pay alırlar.❞

❝İnsan akla sahiptir ve Tanrı da öyle; fakat insan aklı ilahi akıldan doğar.❞

❝Benim için her şey bana göründüğü gibidir, senin için her şey sana göründüğü gibidir: Zira sen de ben de ‘insan’a dahiliz.❞

❝İnsan kötülüğü ve sefaletinin, katı ahlakçıların bazen sandığından daha büyük bir oranı, şüphesiz cehalet ürünüdür.❞

  • Künye: James Adam – Antik Yunan’ın Din Öğretmenleri, çeviren: Özgüç Orhan, Pinhan Yayıncılık, tarih, 488 sayfa, 2019

Mert Kaya – Müslümanlaş(tırıl)mış Rumlar (2019)

Türk-Yunan mübadelesi konusunda çok bilinen bir kalıp vardır:

“Mübadele ile 1,5 milyon Ortodoks Rum gitti, 500 bin Müslüman Türk geldi” denir.

Oysa, bu sayıların gerçeği yansıtmadığını biliyoruz.

Pek çok Rum, Yunanistan’a gitmek yerine atalarının toprağı Türkiye’de kaldı.

Peki, onlara, yani gitmeyenlere ne oldu?

Mert Kaya, kendi hikâyesinden yola çıkarak 1919-1925 yılları arasında zorunlu göçe tabi tutulmasına rağmen Anadolu’da kalan, zamanla Müslümanlaş(tırıl)an Ortodoks Rumların izini sürüyor.

Hem Türkiye’de hem de Yunanistan’da birebir yapılan görüşmelere dayanan kitapta, devlet ve toplum korkusu ve sürekli nefret nedeniyle yıllardır suskunluğa gömülmüş hikâyeler konuşmaya başlıyor.

Çalışma, asimilasyonun devasa baskıları karşısında kalan Rumların kültürleşme sürecine girişini ve bugün neler yaşadıklarını ortaya koyuyor.

Kitap aynı zamanda, bir zamanlar Anadolu’da olup Yunanistan’a göç etmek zorunda kalmış kişilerin tanıklıklarından yola çıkarak onların göçe dair duygu ve düşüncelerini kayıt altına alıyor.

Mert Kaya’nın çalışması kısa ama bu ülkenin trajik tarihine tutulmuş güçlü bir ışık.

  • Künye: Mert Kaya – Müslümanlaş(tırıl)mış Rumlar: Bir Bellek Anlatısı, Libra Kitap, inceleme, 160 sayfa, 2019

Richard S. Westfall – Modern Bilimin Oluşumu (2015)

On yedinci yüzyılın bilimsel devrimini, bunu sağlayan ortam ve aktörleri irdeleyen nitelikli bir kitap.

Platoncu ve Pisagorcu gelenekten Descartesçılara, mekanikçilerden Kopernikçilere pek çok kuramı açıklayan Richard Westfall, bilimsel çalışmaların hız kazandığı bu dönemin bir panoramasını çiziyor.

  • Künye: Richard S. Westfall – Modern Bilimin Oluşumu, çeviren: İsmail Hakkı Duru, Alfa Yayınları

 

Can Dündar – Gölgedekiler (2015)

1920’lerde, yıkıcı bir savaşın küllerinden kendini yeniden doğurmaya çalışan Mustafa Kemal ile onun yanında bulunmuş, gizli kahramanların hikâyeleri.

Bu kitapta Hüseyin Avni Bey, Fikrîye Hanım, Fethi Bey gibi isimlerin yanı sıra, Türkiye’nin ilk resmi komünist partisi olan Türkiye Komünist Partisi’nin macerasına da tanık oluyoruz.

Kitap, belgesel hediyeli.

  • Künye: Can Dündar – Gölgedekiler, Can Yayınları

Ahmet Şimşirgil – Kayı VII (2015)

Osmanlı İmparatorluğu’nun tarihini kapsamlı bir şekilde ele alan serinin yedinci kitabı.

Osmanlı’nın II. Süleyman, II. Ahmed, II. Mustafa, III. Ahmed ve I. Mahmud devirlerindeki durumunu araştıran kitap, Osmanlı’nın Viyana yenilgisini ve Osmanlı’ya karşı Avusturya, Venedik, Lehistan ve Rusya arasında varılmış “kutsal ittifak”ı konu edinmekte.

  • Künye: Ahmet Şimşirgil – Kayı VII, Timaş Yayınları

Fatih Yaşlı – Antikomünizm, Ülkücü Hareket, Türkeş (2019)

Fatih Yaşlı’nın elimizdeki kapsamlı incelemesi, her şeyden önce Türkiye’de antikomünizmin tarihi alanına çok özgün bir katkı yapmasıyla önemli.

Yaşlı, Alparslan Türkeş ve Ülkücü Hareket’i merkeze alarak yakın Türkiye tarihinin Soğuk Savaş ve antikomünizm eksenli bir okumasını yapıyor.

Kitap, beş bölümden oluşuyor.

İlk bölümde, 1940’ların ikinci yarısından başlayarak Türkiye’de komünizm tehdidinin hangi yollarla icat edildiğini ve antikomünizmin nasıl adım adım Türkiye siyasetinin merkezine yerleştirildiğini irdeliyor.

İkinci bölümde, Demokrat Parti iktidarıyla birlikte antikomünizm ve emperyalizme entegrasyon süreci, iç ve dış politikadaki gelişmelerden hareketle ele alınıyor.

Üçüncü bölüm, 1960’larda Türkiye’de solun yükselişiyle birlikte, sağın reaksiyoner bir güç olarak devreye girişini, Türkeş ve Ülkücü Hareket bağlamında izliyor.

Dördüncü bölüm, 1970’li yıllarda Türkiye’de yaşanan iç savaş sürecinde Türkeş ve Ülkücü Hareket’in konumu ve stratejisine odaklanıyor.

Beşinci bölüm, 12 Eylül darbesinin Ülkücü Hareket üzerindeki etkileri, Türkeş’in ve Ülkücü Hareket’in yargılanma süreci, başını Muhsin Yazıcıoğlu’nun çektiği Ülkücü Hareket’ten kopuş süreci ve Türkeş ile Ülkücü Hareket’in 1990’ların başından itibaren Kürt sorununa karşı nasıl bir tavır geliştirdiği gibi konular tartışılıyor.

Yaşlı, kitabının sonuç bölümünde ise, hem Ülkücü Hareket’in Soğuk Savaş sürecinde üstlendiği rolün bugünün Türkiye’sini nasıl etkilediğini hem de bütün bunların bugün yaşanan “dinselleşme” ve “rejim değişikliği” olguları üzerindeki yansımalarını derinlemesine irdeliyor.

  • Künye: Fatih Yaşlı – Antikomünizm, Ülkücü Hareket, Türkeş: Türkiye ve Soğuk Savaş, Yordam Kitap, inceleme, 416 sayfa, 2019

Ziya Gül – Giresun Yol Hikâyeleri (2019)

12 Eylül darbesinin ülkenin üzerinden nasıl silindir gibi geçtiğini kavramanın en iyi yollarından biri, darbenin ülkenin taşrasındaki sonuçlarına bakmaktır.

Ziya Gül’ün bu muazzam tanıklığı da, Giresun ve çevresinde 1975-80 yılları arasında yaşanan siyasal ortamın şahane bir fotoğrafını çekmesinin yanı sıra, darbe sonucunda burada tam olarak neler yaşandığını kayda almasıyla çok önemli ve değerli.

Ziya Gül, Giresun’un Eynesil ilçesinde doğdu.

Türkçe öğretmeni olan Gül, Türkiye Öğretmenler Sendikası (TÖS) Eynesil şubesi kurucu başkanı, 1975 yılından itibaren de TÖB-DER üyesi oldu.

1977-1978 yıllarında Giresun TÖB-DER başkanlığı yapan Gül, 12 Eylül’de tutuklandı ve 5,5 yıl çeşitli cezaevlerinde tutuklu kaldı.

1990 sonrası memur sendikalarının kuruluş çalışmalarına da katılan Gül, halen Giresun-Eynesil’de yaşıyor.

Kitabını “hikâye, anı” şeklinde düzenleyen Gül, 1975-1980 arasında yaşanan siyasal, toplumsal gelişmeler ile Militan İsiin, Fatma Kadın, Japon Yılmaz ve Havva Kabadayı gibi, o dönemde mücadele içinde yer almış pek çok insanın ilginç hikâyelerini bizimle paylaşıyor.

Kitap her şeyden önce, enfes bir sözlü tarih çalışması.

  • Künye: Ziya Gül – Giresun Yol Hikâyeleri, Ayrıntı Yayınları, anı, 320 sayfa, 2019

Kolektif – Sultan II. Abdülhamid’in Aile Albümü (2009)

Osmanlı İmparatorluğu’nun tartışmalı padişahlarından Sultan II. Abdülhamid, fotoğrafa olan ilgisiyle de bilinir.

Abdülhamid’in hazırladığı aile albümü, Osmanlıların gündelik yaşantısından ayrıntıları belgelemesiyle, önemli bir tarihi belge niteliğinde.

Albümde giyim-kuşam, dekorasyon gibi alanlarda dönemin saray modası; hanedan üyelerinin yaşadığı Yıldız Sarayı ve köşler; saray görevlileri ve II. Abdülhamid’in çocukları yer alıyor.

Türkçe ve İngilizce olarak yayımlanan albümde ayrıca, fotoğrafçı Gültekin Çizgen ile sanat tarihçisi Nurhan Atasoy’un, albümü kendi uzmanlık alanlarına göre değerlendirdikleri yazıları da yer alıyor.

  • Künye: Kolektif – Sultan II. Abdülhamid’in Aile Albümü, editör: Hakan Yılmaz, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A. Ş. Yayınları, albüm, 198 sayfa

Leonard William King ve Henry Reginald Hall – Mısır, Kalde, Suriye, Babil ve Asur Tarihi (2009)

İki yazarlı ‘Mısır, Kalde, Suriye, Babil ve Asur Tarihi’, son keşifler ışığında, Mezopotamya’da varlık göstermiş bu uygarlıkların izini sürüyor.

Yazarlardan biri arkeolog, diğeri de tarihçi.

Yazarlar, prehistorik Mısır’ın nasıl keşfedildiğini; Abydos ve ilk üç hanedanını; Memphis ve piramitleri; Batı Asya’daki son kazılar ve kalde tarihinin doğuşunu; Kassitlerin ülkesi Elam ve Babil’i; Eski Babil hayatı ve geleneklerini; Teb’in tapınakları ve mezarlarını; Asur ve Yeni-Babil imparatorluklarını ve Eski Mısır’ın son günlerini anlatıyor.

  • Künye: Leonard William King ve Henry Reginald Hall – Mısır, Kalde, Suriye, Babil ve Asur Tarihi, çeviren: Arıcan Uysal, İlya Yayınları, mitoloji, 408 sayfa