Kategori: Bilim

James Robert Brown – Bilim Felsefesi (2020)

Bilim felsefesinin uzun ve ilham dolu tarihi üzerine harikulade bir çalışma.

Alana yeni ilgi duymaya başlayan okurlar kadar felsefecilerin, bilim insanlarının ve uzmanların da seveceği kitap, yüzyıllar boyu pek çok düşünürün bilim felsefesine ne gibi katkılar sunduğunu özlü bir biçimde ortaya koyuyor.

James Robert Brown, Türkçe baskıya özel bir önsözle yayımlanan bu çevirisinde, Mill’den Gazali’ye, Poincare ve Reichenbach’tan Viyana Çevresi’nin kıdemli üyeleri Schlick ve Carnap’a, Hempel ve Popper’dan Kuhn ve Feyerabend’a pek çok ismin fikirlerine yer veriyor.

Kitap bunu yaparken de, yalnızca bilim felsefesi değil çağdaş bilim sosyolojisi tartışmalarından feminist eleştirel kuramlara kadar geniş bir alanda geziniyor.

  • Künye: James Robert Brown – Bilim Felsefesi, çeviren: Dilek Kadıoğlu, Ebubekir Demir, Gülben Salman, Halil Rahman Açar, Hüsnü Özer ve Mehmet Ali Sarı, Fol Kitap, bilim, 368 sayfa, 2020

Kolektif – Salgın (2020)

Covid-19 bütün dünyayı tedbirsiz yakaladı.

Artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacak.

Bugün salgın nedeniyle yüz binlerce insan hayatını, işini kaybetti, bunun yanı sıra, salgının sosyo-politik bedelleri de inanılmaz boyutlara ulaştı.

Şimdi asıl görmemiz, asıl kabullenmemiz gereken gerçek, salgının bireysel bir sorundan ziyade küresel bağlamı olan büyük bir felaket olduğudur.

İşte bu derleme de, salgın olgusunu bilimden ekonomiye, siyasetten tarihe, ekolojiden toplumsal cinsiyete, sosyolojiden psikolojiye, halk sağlığından tıp tarihine, felsefeden edebiyata, medyadan kültüre ve sanata uzanan geniş bir perspektiften irdeliyor.

Kitaptaki makaleler okuru, düne, bugüne ve geleceğe yeni bir pencereden bakmaya davet ediyor.

Kitaba katkıda bulunan isimler ise şöyle: Bekir Ağırdır, Onur Akgül, Fatih Artvinli, Paul Auster, Evren Balta, Foti Benlisoy, Yenal Bilgici, Selva Demiralp, Önder Ergönül, Emre Gönen, Melek Göregenli, Ioanna Kuçuradi, Gülcan Özer, Görgün Taner, Ayşen Uysal, Nükhet Varlık, Melda Yaman ve Mine Yıldırım.

  • Künye: Kolektif – Salgın: Tükeniş Çağında Dünyayı Yeniden Düşünmek, derleyen: Didem Bayındır, Tellekt Kitap, bilim, 432 sayfa, 2020

John H. Holland – Karmaşıklık (2020)

“Karmaşıklık” kuramının temel unsurları ve kavramsal çerçevesi hakkında usta işi bir çalışma.

Büyük bilim insanı Stephen Hawking, karmaşıklık kuramını 21. yüzyılın bilimi olarak nitelemişti.

Karmaşıklık biliminde genetik algoritma araştırmalarına öncülük etmiş John Holland da, karmaşıklık biliminin altında yatan bilimsel ve matematiksel ilkeleri ayrıntılı bir bakışla açıklıyor.

Holland bununla da yetinmeyerek, doğadaki pek çok sürecin karmaşıklık kullanılarak anlaşılabileceğini gözler önüne seriyor.

Böylece kitap, akışkan akımı ve hava tahminlerinin zorluğu gibi karmaşık fiziksel sistemlerden yağmur ormanlarının çok çeşitli ve birbirine bağlı ekosistemleri gibi karmaşık uyarlanım sistemlerine kadar uzanıyor.

Holland bunu yaparken, Adam Smith’in toplu iğne fabrikası, Darwin’in kuyrukluyıldız orkidesi ve Herbert Simon’ın “saatçi”si gibi basit, iyi bilinen örnekleri karmaşıklık kuramının yaklaşımlarına ilişkin anlatıyla da birleştiriyor.

  • Künye: John H. Holland – Karmaşıklık: Karmaşık Sistemlere Kısa Bir Giriş, çeviren: Ozan Karakaş, Ginko Bilim Yayınları, bilim, 100 sayfa, 2020

Douwe Draaisma – Sıla Hasreti Fabrikası (2016)

Bellek, yaşlılıkta nasıl işler?

İnsana eski anılarını geri getiren olgu, yani hatırlama efekti üzerine nitelikli bir çalışma.

Kişinin erken bir dönemde yaşadığı şeyi iyi hatırlamasının biyolojik olgunluk meselesi olup olmadığını, hatırlamanın yaşın ilerlemesiyle birlikte daha güçlenip güçlenmediğini öğrenmek isteyenlere.

Künye: Douwe Draaisma – Sıla Hasreti Fabrikası, çeviren: Dürrin Tunç, Yapı Kredi Yayınları

Jim Al-Khalili ve Johnjoe McFadden – Kuantum Sınırında Yaşam (2016)

Kuantum biyolojisi üstüne okuru aydınlatan bir rehber.

“Yaşam nedir?” sorusuna yanıt arayan yazarlar, varlıkların aynı anda iki farklı yerde bulunabileceğini ve bunların geçilmez görünen engellerden geçebildiklerini ve bu olağanüstü durumun da kuantum mekaniği dünyasında yaşanabildiğini savunuyor.

  • Künye: Jim Al-Khalili ve Johnjoe McFadden – Kuantum Sınırında Yaşam, çeviren: Şiirsel Taş, Domingo Kitap

Peter Crane – Ginkgo: Zamanın Unuttuğu Ağaç (2020)

Botanik üzerine okunabilecek en güzel kitaplardan biri olan bu çalışma, Dünya’daki en eski ağaç olan ginkgo biloba’nın 250 milyon yıllık tarihini adım adım keşfediyor.

Botanik dünyasının önde gelen isimlerinden olan Peter Crane, ginkgonun gizemli bir şekilde ortaya çıkışından yayılmasına uzanan süreci izlediği gibi, bu ağacın kültürel ve sosyal önemini, tıbbi ve beslenme amaçlı kullanımını, sanatta ve dinde bir esin kaynağı olma özelliğini ve dünyanın en popüler sokak ağaçlarından biri olarak neden önemli olduğunu açıklıyor.

Ginkgo, büyük buzul çağlarından sadece Çin’de bir kalıntı halinde ve dinozorların çağından günümüze canlı bir bağlantı olarak sağ çıkabilmeyi başarmıştı.

Ancak bin yıl kadar önce insanlar ginkgonun faydalarını keşfetmeye başladıklarında feraha kavuşan bu ağaç, günümüzde yapraklarının zarafetine hayranlık duyulan, yenebilir fındıksı meyveleri için değer verilen, uzun yaşamı nedeniyle saygı duyulan bir ağaçtır.

İşte bu kitap da, insanlar tarafından nesli tükenmekten kurtarılan, dünyanın en yaşlı ağacının zengin ve merak uyandıran öyküsünü anlatıyor.

Ginkgo’nun kültürel önemine, buraya ve bugüne nasıl geldiğine, üreme biyolojisine, ekonomik kullanımına veya filogenetik konumuna daha yakından bakmak için çok iyi fırsat.

  • Künye: Peter Crane –Ginkgo: Zamanın Unuttuğu Ağaç, çeviren: Şule Ölez, Ginko Bilim Yayınları, botanik, 346 sayfa, 2020

Brian Clegg – Kuantum Çağı (2016)

Kuantum fiziği olmasaydı madde olmazdı, ışık olmazdı, Güneş olmazdı ve hatta akıllı telefonlar bile olmazdı.

Brian Clegg’in bu rehber kitabı da, kuantum fiziği ve gündelik hayata etkisi hakkında eşsiz bir kaynak.

Kitap; atom, elektron ve foton gibi parçacıkların davranışları ve bilim insanlarının bunlara dair yaptıkları güncel çalışmalar hakkında aydınlanmak için birebir.

  • Künye: Brian Clegg – Kuantum Çağı, çeviren: Samet Öksüz, Say Yayınları

Dirk Schulze-Makuch ve William Bains – Kozmik Hayvanat Bahçesi (2020)

Yüzyıllardır insanoğlunun en merak ettiği sorulardan biridir:

Evrende yalnız mıyız?

Önde gelen iki astrobiyolog, Dirk Schulze-Makuch ve William Bains, güçlü argümanlarla, gelişmiş, karmaşık bir yaşamın Dünya dışındaki gezegenlerde mümkün olduğunu savunuyor.

Okurlarını Dünya üzerindeki yaşama ilişkin tarihsel bir yolculuğa çıkaran yazarlar, Dünya’daki canlı evrimini ayrıntılı bir şekilde ortaya koydukları gibi, Dünya dışı zeki yaşam konusunda aklımızdaki pek çok soruya yanıt veriyor.

Astrobiyolojiyle ilgilenenlerin özellikle seveceği kitap, Dünya’da yaşamın nasıl ortaya çıktığı sorusundan başlayarak, adım adım karmaşık yapıların ve sonunda akıllı canlıların gelişimini açıklıyor ve bu sürecin evrenin her yerinde nasıl tekrar tekrar gerçekleşme potansiyeline sahip olduğunu gözler önüne seriyor.

  • Künye: Dirk Schulze-Makuch ve William Bains – Kozmik Hayvanat Bahçesi: Birçok Dünyada Karmaşık Yaşam, çeviren: Banu Özgür, Ginko Bilim Yayınları, bilim, 268 sayfa, 2020

Stephen Hawking ve Roger Penrose – Zamanın ve Uzayın Doğası (2016)

İki ünlü bilim insanından, kütleçekimin ve kozmolojinin doğası üzerine derinlemesine bir sorgulama.

Uzayzaman tekillikleri, kuantum kara delikleri ve kuantum kozmolojisi gibi konuları aydınlatan çalışma, aynı zamanda bu konular üzerine Stephen Hawking ve Roger Penrose arasında yapılan bir tartışmayla da zenginleşiyor.

  • Künye: Stephen Hawking ve Roger Penrose – Zamanın ve Uzayın Doğası: İçinde Yaşadığımız Evrenin Gerçekliği, çeviren: Umur Daybelge, Alfa Yayınları

Joe Herbert – Testosteron (2016)

Testosteron hormonunun doğasını açıklayan bir çalışma.

Üremenin temel bileşenlerinden olan bu hormonun yapısına, memelilerde ve bilhassa insanlardaki işleyiş biçimine, erkek davranışlarındaki rolüne, kadınları nasıl etkilediğine ve hormonun saldırganlık, rekabet ve risk almakla ilişkisine daha yakından bakmak için iyi bir fırsat.

  • Künye: Joe Herbert – Testosteron, çeviren: Ebru Kılıç, Koç Üniversitesi Yayınları