Kategori: Felsefe

Bazı insanların, hatta bazı filozofların diğerlerinden daha bilge olması gibi, bazı yaratıklar da diğerlerinden daha bilgedir.

İşte Charles Augustus Strong da bu heyecan verici kitabında, bize bilge yaratıkların hikâyelerini fabl şeklinde anlatıyor.

Bize karmaşık gelen felsefi kavramları ve problemleri hikâyeleştirerek anlatan ‘Yaratıkların Bilgeliği’, bu yönüyle fabl tarzında yazılmış bir felsefe kitabı niyetine okunabilir.

Kitapta, “Tepe ile Arı”, “Kuş ile Balık”, “Aşil ile Kaplumbağa”, “Kartal ile Mermi”, “Hakikati Arayanlar”, “Balarısı ile Yabanarısı”, “Maymun ile Köpek”, “Kuzu ile Annesi”, “Köstebek ile Tarlakuşu” ve “Stoacı ile Hıristiyan Şehit” başlığını taşıyan ve her biri birer bilgelik öyküsü olan pek çok fabl yer alıyor.

Kitap böylece, evrenin yaratıkları aracılığıyla felsefi problemleri kavramamıza olanak sağlıyor.

Kitaptan, tadımlık niyetine bir bölüm:

AŞİL İLE KAPLUMBAĞA

“Sevgili büyük Zenon!” dedi kaplumbağa. “Bir dahi, antik diyalektikçilerin en akıllısı ve vefalı bir dost olduğu kadar aşağı hayvanlara karşı da merhametli biriydi. Paradoksları ne keyifliydi ama: bir noktadan hareket edemeyen (veya daha doğrusu, hareket etmeden sonsuz noktalarda bulunan) ok, koştukları hızdan iki kat daha hızlı koşan stadyumdaki koşucular ve başarması hiç mümkün olmayan Aşil.  Zenon kendi kendisini aldatmış olabilir de olmayabilir de. Fakat Aşil’in kaplumbağayı yakalamasına izin vermemesine büyük saygı duyuyorum.”

“Aşağı hayvanlar arasında neredeyse en aşağısı olan bir hayvanın duygularına değer vermeyebilirsiniz. Sert bir kutu gövdemi korur ve tehlike anında kaçacak güvenli bir yer sağlar ama ruhumu koruyan böyle bir örtüm yoktur. Oysa ne hassas olduğumu fark etmişsinizdir. Bir solucana ayağınızı çarparsanız dönebilir, ben bunu bile yapamam. Aptallıkla karıştırılmaması gereken doğal yavaşlığım beni, sığ kişilerin alaylarına maruz bırakır. Eğer Zenon, Aşil’in bana yetişmesini yasaklamadan beni bu güçlü adamla eşleştirmiş olsaydı, korkunç bir şaka olurdu bu.”

“Bu yasak iki bin yıl boyunca geçerliliğini korudu. Hiç olmazsa, alimler dünyası Zenon’un açmazlarına henüz tatmin edici bir çözüm getirememişti. Filozoflar bu açmazları aşamadılarsa, elbette Aşil de aşamayacaktı. Geçici bir süreliğine güvendeydim. Fakat geçtiğimiz yüzyılın sonlarına doğru, önceden Zenon’un adını dahi duymamış (ve onun gibi kaplumbağalara merhamet duymayan) Alman bir matematikçi bu bilmeceyi çözdü ve zorlu rakibimle aramdaki son engeli yerle bir etti.”

“Hal böyle olunca, modern bir Zenon’un ortaya çıkmasını ne çok istedim tahmin edebilirsiniz. Ünlü bir Fransız filozofun çalışmalarını karıştırdım ama bana, aslında ortada gerçek bir açmaz olmadığını ve Aşil’in bana ulaşmak için dümdüz yürümesinin yeteceğini söyledi. (O halde neden böyle yapmamıştı ki?) Bu filozofun İngiliz muhalifi (şu tanıdığınız zeki matematiksel mantıkçı) açmazların gerçek olduğunu ama Alman’ın bunları çözdüğünü söyledi. Bu doğru olabilir ama beni üzen şu ki, bu muhalifin itibarımı iade etmek (hatta bu durumu Aşil’in aleyhine, benimse lehime çevirmek) için muazzam bir fırsatı vardı ama bu fırsatı kaçırdı. Epey ilginç olduğundan bu hikâyeyi size de anlatmam lazım.”

“Tristram Shandy, yaşamının ilk iki gününü yazmasının bir yıl aldığını söyler. Fakat bunu yapmaya devam etseydi (ve sonsuza dek zamanı olsaydı) yaşamının hiçbir bölümü yazılmamış olmayacaktı. (Bunu okuyunca, sonsuza dek zamanları olduğunu düşünürsek, kötülerin cehennemde tüm günahlarının cezasını nasıl olup da çektikleri anlaşılıyor diye düşündüm.) Kendisi, bunu Tristram Shandy paradoksu olarak adlandırabileceğimizi söyler.”

“Peki ama neden Aşil’i Tristram Shandy’nin hayatının yerine ve beni de Tristram Shandy’nin yerine koyup bunu da Ters Yüz Olmuş Aşil olarak adlandırmadı? Bir keresinde bir tavşanla yarışıp onu geride bıraktığımı duymamış olabilirsiniz. Matematik benden yana oldukça ve ilerlemeye devam ettiğim sürece, Aşil’le aramda onun kat etmediği bir yerin hep kalacağının verdiği güvence sayesinde, Aşil’le boy ölçüşmeye tereddüt etmezdim öyleyse.”

“Aramızda kalsın ama, Tristram Shandy’nin hayatının 363/365’inin sonsuza dek yazılmamış olarak kalacağını düşünmeliydim. Fakat bir kaplumbağadan da şanına halel getirmesi beklenmez herhalde.”

Kaplumbağa bu sözleri söylerken, hızla ona doğru gelen Aşil göründü uzaklardan. Miğferindeki tüyler sallanıp duruyor ve göğe doğru yükselen muhteşem endamı göz alıyordu. Fakat yakınlaştıkça bir gülümseme beliren çehresinde, uzun bir yolculuğun getirdiği yorgunluk okunur oldu. İlk başta kabuğuna çekilen kaplumbağa, bu gülümsemeyi fark edince kafasını kabuğundan çıkardı ve saygıyla “Sizden neredeyse umudumu kesmiştim ey yüce,” dedi. Aşil, “Selam olsun sana ey aşağı,” diye dostane bir yanıt verdi. “Gerçekten dikkat çekici bu performansını tebrik ederim; kuşkusuz tavşana karşı kazandığın zafer artık ikinci sıraya geçmeli.” Kaplumbağa, “Yüce Aşil, tıpkı Fransız gibi konuşuyorsunuz,” dedi ve ekledi, “Peki, bunca uzun bir bekleyiş ve umutsuzluğun ardından nasıl olup da buraya gelebildiniz?”

“Bu, tümüyle matematiksel bir problem,” diye yanıtladı Aşil. “Benden iki bin yıl önce başladın. Veya bu sürenin kilometre karşılığını düşünebiliriz. Bu mesafeyi hızlarımız arasındaki farka bölersen, tam sonucu bulacağından emin olabilirsin.” Kaplumbağa, “Matematikte pek iyi değilim, zaten bunun beni neredeyse mahvettiğini siz de görüyorsunuz. Korkarım bu kusurum daha derin sorgulamalar yapmama imkân vermiyor,” dedi. Aşil büyük bir nezaketle yanıtladı: “Böyle başarılı bir koşucunun mazur görülecek hiçbir yanı yok. Pratikte sağlam olmak, matematikte sağlam olmaktan daha iyidir. En azından, ben Truva’da bu ruhu taşıyarak mücadele ettim.”

• Künye: Charles Augustus Strong – Yaratıkların Bilgeliği, çeviren: Nergis Tanç, Otonom Yayıncılık, felsefe, 64 sayfa, 2020